Ưu tiên triển khai 6 sản phẩm công nghệ chiến lược theo cơ chế tài trợ và đặt hàng

Triển khai Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược, Bộ KH&CN đang khẩn trương tổ chức thực hiện, trong đó trước mắt tập trung vào 6 sản phẩm công nghệ chiến lược có khả năng tác động nhanh đến phát triển kinh tế - xã hội, quản trị quốc gia và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tập trung nguồn lực cho công nghệ chiến lược

Theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg, Chính phủ đã xác định danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược cùng 35 sản phẩm công nghệ chiến lược cần ưu tiên phát triển trong thời gian tới. Đây được xem là những lĩnh vực có ý nghĩa then chốt đối với năng lực công nghệ quốc gia và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sau khi danh mục được ban hành, Bộ KH&CN đã tiến hành bóc tách các sản phẩm thành các cấu phần công nghệ cụ thể, xác định các công nghệ lõi để làm cơ sở giao nhiệm vụ nghiên cứu, đặt hàng và triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã xác định rõ vai trò của các bộ, ngành và địa phương trong việc chủ động đề xuất và đặt hàng các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược gắn với chức năng, nhiệm vụ và chiến lược phát triển của từng lĩnh vực.

Thứ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, khác với cách tiếp cận truyền thống của nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ trước đây chủ yếu xuất phát từ đề xuất của các nhà khoa học theo hướng “từ dưới lên”, chương trình phát triển công nghệ chiến lược sẽ được triển khai theo cả hai chiều.

Theo đó, bên cạnh việc tiếp nhận đề xuất từ các nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu, viện, trường, chương trình cũng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của Nhà nước, các địa phương và doanh nghiệp lớn để đặt hàng nghiên cứu “từ trên xuống”.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ giúp tập trung nguồn lực vào những bài toán lớn của quốc gia, có tác động lan tỏa mạnh và có khả năng hình thành các sản phẩm công nghệ cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Thường trực Bộ KH&CN, phát triển công nghệ chiến lược là lĩnh vực mới, đòi hỏi mức độ làm chủ công nghệ cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, bên cạnh việc xác định đúng các công nghệ cần ưu tiên, cần xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro và cơ chế dừng phù hợp đối với những nhiệm vụ không còn khả năng triển khai hiệu quả.

Cùng với đó, cần sớm ban hành các hướng dẫn chung về mẫu đặt hàng, cơ chế tài chính và phương thức tổ chức thực hiện để các bộ, ngành, địa phương có cơ sở triển khai thống nhất.

Ưu tiên triển khai 6 sản phẩm công nghệ chiến lược

Theo ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ KH&CN), trong giai đoạn đầu chương trình sẽ tập trung triển khai 6 sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên.

Các sản phẩm gồm: Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo; camera AI xử lý tại biên; robot di động tự hành; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G; nền tảng blockchain và các ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản số; thiết bị bay không người lái UAV.

Việc lựa chọn các sản phẩm này xuất phát từ nhu cầu thực tiễn phát triển của đất nước. Đây đều là những công nghệ có khả năng tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, quản trị công, an ninh, quốc phòng, đồng thời có điều kiện để từng bước làm chủ công nghệ lõi.

Mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là từng bước làm chủ các công nghệ lõi ở mức cao, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị trong nước, tiến tới thay thế một phần sản phẩm nhập khẩu và hướng tới xuất khẩu.

Để triển khai chương trình, Bộ KH&CN xác định hai cơ chế chính là tài trợ và đặt hàng.

Với cơ chế tài trợ, các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có thể đăng ký thực hiện các module công nghệ lõi hoặc các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể.

Trong khi đó, với cơ chế đặt hàng, các bộ, ngành và địa phương căn cứ nhu cầu thực tiễn để đề xuất nhiệm vụ với Bộ KH&CN. Trên cơ sở đó, Bộ sẽ tổ chức hội đồng tư vấn để tuyển chọn hoặc giao trực tiếp cho các doanh nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ triển khai nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và chuyển giao sản phẩm.

Đối với các nhiệm vụ đặt hàng, cơ quan đề xuất không chỉ nêu nhu cầu mà còn phải xác định rõ mục tiêu, kết quả dự kiến, hiệu quả và tác động của sản phẩm; đồng thời xây dựng phương án sử dụng kết quả và đánh giá khả năng thương mại hóa. Đây được xem là cơ sở quan trọng nhằm bảo đảm các nhiệm vụ công nghệ chiến lược xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, tránh dàn trải và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Đồng thời, Bộ KH&CN cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy mô hình hợp tác “ba nhà” giữa Nhà nước, viện – trường và doanh nghiệp; hình thành các liên minh nghiên cứu và phát triển xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường, qua đó góp phần tạo ra các sản phẩm công nghệ chiến lược “Make in Vietnam” phục vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Chinhphu.vn