Vì sao thực phẩm bẩn vẫn có “đất sống” trên thị trường?

Phóng viên: Từ góc độ pháp lý, bà đánh giá như thế nào về tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm bẩn hiện nay?

Luật sư Lý Thị Nương: Hiện nay, tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc và thực phẩm bẩn đang diễn biến rất phức tạp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe cộng đồng, là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Từ góc độ pháp lý cho thấy, tùy theo tính chất mức độ thì cá nhân hoặc tổ chức kinh doanh thực phẩm bẩn có thể bị xử phạt hành chính từ 1-7 triệu đồng tùy đối tượng theo điểm c khoản 1 Điều 15 Nghị định 115/2018/NĐ-CP, được bổ sung bởi điểm a khoản 6 Điều 1 Nghị định 124/2021/NĐ-CP hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 317 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025 về tội Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo đó, người vi phạm có thể bị phạt tiền, phạt tù từ 2 năm đến 20 năm và phạt bổ sung tùy thuộc vào hậu quả xảy ra và các tình tiết tăng nặng khác.

Tuy nhiên, thực trạng thực phẩm xảy ra nghiêm trọng cho thấy sự thiếu tính răn đe, lỗ hổng trong kiểm soát và sự lũng đoạn của lợi nhuận, đòi hỏi xử lý hình sự mạnh tay hơn. Do đó, từ góc độ pháp lý, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn cần tập trung vào việc áp dụng triệt để các hình phạt hình sự, kiểm tra nghiêm ngặt ngay từ khâu sản xuất và tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý.

Phóng viên: Theo luật sư, đâu là nguyên nhân khiến thực phẩm bẩn vẫn có “đất sống” trên thị trường?

Luật sư Lý Thị Nương: Theo tôi hiện nay, thực phẩm bẩn vẫn có "đất sống" có rất nhiều nguyên nhân khác nhau như sau:

Thứ nhất, khó kiểm soát chất lượng an toàn thực phẩm tại các chợ. Trên địa bàn cả nước số lượng các chợ đầu mối, chợ tự phát rất lớn. Tuy nhiên, vấn đề kiểm soát an toàn thực phẩm tại các chợ còn nhiều khó khăn, đặc biệt là các chợ đầu mối.

Thứ hai, việc quản lý chưa thực sự hiệu quả. Việc kiểm tra, xử lý vi phạm chưa thường xuyên và nghiêm minh, còn nặng tính hình thức.

Thứ ba, lợi nhuận siêu “khủng” khiến người bán bất chấp. Việc sử dụng hóa chất cấm, thuốc kích thích tăng trưởng hay phụ gia quá ngưỡng giúp giảm chi phí, tăng lợi nhuận nên nhiều đối tượng sẵn sàng vi phạm pháp luật.

Thứ tư, thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động để qua mặt cơ quan chức năng.

Thứ năm, người tiêu dùng dễ dãi và tâm lý giá rẻ. Một bộ phận người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc hoặc quá dễ dãi khi mua sắm.

Thứ sáu, công tác tuyên truyền tẩy chay, lên án thực phẩm bẩn vẫn còn hạn chế.

Thứ bảy, chế tài xử phạt chưa đủ răn đe. Dù đã có tăng cường xử lý nhưng mức phạt trong nhiều trường hợp vẫn quá nhẹ so với lợi nhuận thu được.

Do đó, người tiêu dùng, cơ quan chức năng đều phải có trách nhiệm bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và đảm bảo hành lang pháp lý đi sâu, đi sát vào đời sống xã hội.

Phóng viên: Qua những thông tin luật sư đã chia sẻ, theo bà người tiêu dùng hiện nay đang thiếu những kỹ năng hoặc kiến thức gì để tự bảo vệ mình?

Luật sư Lý Thị Nương: Tôi cho rằng, người tiêu dùng hiện nay thường thiếu kiến thức nhận biết thực phẩm bẩn qua cảm quan như màu sắc, mùi vị, độ tươi; kỹ năng kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ và hiểu biết về các loại hóa chất, phụ gia độc hại.

Sự dễ dãi, tâm lý ham rẻ và thiếu thói quen kiểm tra nhãn mác, thông tin, hạn sử dụng khiến người dân dễ mua phải thực phẩm không an toàn.

Cụ thể, các lỗ hổng kiến thức và kỹ năng bao gồm: nhận biết thực phẩm an toàn, kiểm tra nguồn gốc xuất xứ, kiến thức về phụ gia và tồn dư còn hạn chế, tâm lý tiêu dùng dễ dãi, chủ quan hoặc mua hàng dựa vào niềm tin thay vì kiểm chứng, kỹ năng bảo quản và chế biến chưa đúng cách.

Để trở thành người tiêu dùng thông thái, bản thân mỗi người cần tự trang bị kiến thức cho mình thông qua mạng xã hội, những người xung quanh, tham gia các buổi tuyên truyền, hội thảo về thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Phóng viên: Theo luật sư, nếu người dân tiếp tục dễ dãi với thực phẩm không rõ nguồn gốc, hậu quả sẽ ra sao?

Luật sư Lý Thị Nương: Việc người dân tiếp tục dễ dãi, làm ngơ trước thực phẩm không rõ nguồn gốc sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường, tác động trực tiếp đến sức khỏe, kinh tế và chất lượng giống nòi như ngộ độc cấp tính, nhiễm độc mạn tính và ung thư, chi phí khám chữa bệnh lớn ảnh hưởng đến cá nhân, gia đình và hệ thống y tế, mất niềm tin vào thị trường, ảnh hưởng đến xuất khẩu, chất lượng cuộc sống và thế hệ sau.

Để bảo vệ chính mình, người tiêu dùng nên ưu tiên chọn thực phẩm tại các cơ sở uy tín, có tem nhãn rõ ràng, kiểm tra kỹ nguồn gốc và nói không với hàng rong không rõ xuất xứ.

Xin cảm ơn luật sư về những chia sẻ này!

Hải Minh - Đức Diện