Vườn Quốc gia Cúc Phương sẽ là “ngân hàng gen” tự nhiên vào năm 2050

Ngày 20/3, Vườn quốc gia Cúc Phương phối hợp với Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam’s Wildlife - SVW) đã tổ chức Hội nghị công bố và triển khai “Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050.”

Trong đó, kế hoạch hành động đề cập tới mục tiêu đến năm 2050, Vườn quốc gia Cúc Phương sẽ đóng vai trò là “ngân hàng gen” tự nhiên, chuyên cung cấp nguồn giống động vật hoang dã cho các khu bảo tồn khác trên toàn quốc.

Mục tiêu bao trùm của kế hoạch là phục hồi các loài hoang dã chủ chốt, bản địa, tái lập các mắt xích sinh thái quan trọng, khôi phục các quá trình sinh thái tự nhiên; hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành một hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi toàn vẹn, tự vận hành và có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu với triết lý “thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ” nhằm hiện thực hoá Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và cam kết “Sống hài hoà với thiên nhiên” của Việt Nam.

Giám đốc Vườn Quốc gia Cúc Phương Nguyễn Văn Chính nhấn mạnh: “Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc cứu hộ và nuôi nhốt. Mục tiêu tối thượng của bảo tồn là đưa các cá thể động vật hoang dã trở lại ngôi nhà thực sự - nơi chúng thực hiện vai trò sinh thái vốn có để duy trì sự sống của cánh rừng.”

Trước mắt, giai đoạn 2026-2035, Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam đặt mục tiêu chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào 4 trụ cột chính. Đó là nghiên cứu khoa học và phục hồi sinh cảnh; triển khai chương trình tái thả ưu tiên; thiết lập hệ thống giám sát sau tái thả; và xây dựng cơ chế “Một sức khỏe” (One Health), qua đó kết nối sức khỏe của hệ sinh thái, động vật và con người, nhằm ngăn ngừa các dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người.

Tầm nhìn đến năm 2050, Cúc Phương hướng tới việc trở thành một hệ sinh thái rừng đặc dụng hoàn thiện, nơi các chuỗi thức ăn và tương tác sinh học được phục hồi hoàn toàn. Các hoạt động tái hoang dã tại Cúc Phương không chỉ giới hạn trong 22.400ha của vườn quốc gia, mà còn kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh (Ninh Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ) với diện tích khoảng hơn 50.000ha, tạo không gian sống rộng lớn cho động vật hoang dã và đảm bảo dòng chảy di truyền giữa các quần thể. Trên cơ sở đó, Vườn Quốc gia Cúc Phương sẽ đóng vai trò là “ngân hàng gen” tự nhiên, cung cấp nguồn giống động vật hoang dã cho các khu bảo tồn khác trên toàn quốc.

Điểm đặc biệt của kế hoạch tái hoang dã là chiến dịch “quét” sạch bẫy dây phanh trong rừng. Chiến dịch “Cúc Phương không bẫy dây” với mục tiêu loại bỏ trên 95% bẫy dây tại các khu vực tái thả trước khi đưa động vật trở lại môi trường tự nhiên. Đồng thời duy trì các hoạt động tuần tra, giám sát thường xuyên để đảm bảo môi trường sống an toàn cho động vật hoang dã.

Ngoài ra, cộng đồng vùng đệm cũng được đặt vào trọng tâm của Kế hoạch hành động tái hoang dã Vườn Quốc gia Cúc Phương, tham gia trực tiếp vào các hoạt động tuần tra, giám sát và phát triển sinh kế bền vững như du lịch sinh thái và dịch vụ bảo tồn. Các cơ chế chi trả dựa trên kết quả bảo tồn thực tế cũng sẽ được thí điểm nhằm chia sẻ lợi ích với người dân địa phương.

Kế hoạch hành động tái hoang dã đặc biệt trên cho thấy đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật, mà là một bước ngoặt mới trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam; là lời cam kết mạnh mẽ về việc phục hồi các giá trị nguyên bản của tự nhiên, đưa Cúc Phương trở thành hình mẫu trong chiến lược “Tái hoang dã” tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Theo ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc SVW, sự phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ và các Vườn quốc gia là chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng tái hoang dã. SVW cam kết đồng hành cùng Cúc Phương về cả nguồn lực tài chính lẫn chuyên môn kỹ thuật theo tiêu chuẩn của IUCN.

Với vị thế là Vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, sáu năm liên tiếp được vinh danh là “Vườn quốc gia hàng đầu châu Á,” theo SVW, Cúc Phương đang viết nên một chương mới cho lịch sử bảo tồn nước nhà. Kế hoạch hành động tái hoang dã 2026-2035 không chỉ là nỗ lực cứu lấy các loài động vật, mà còn là hành trình phục hồi niềm tin vào khả năng chữa lành của thiên nhiên.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Đoàn Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đánh giá cao Vườn quốc gia Cúc Phương đã tiên phong, chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức bảo tồn xây dựng và công bố kế hoạch hành động tái hoang dã với lộ trình và tầm nhìn cụ thể.

“Thời gian tới, cục sẽ tiếp tục đồng hành với các hoạt động cứu hộ, bảo tồn và tái hoang dã các loài động vật rừng về tự nhiên, đồng thời tiếp tục chỉ đạo xây dựng, tham mưu ban hành hệ thống quy định, đặc biệt là hướng dẫn kỹ thuật đối với hoạt động cứu hộ và tái thả nhằm nâng cao hiệu quả triển khai các kế hoạch, chiến lược về bảo tồn động vật hoang dã,” ông Nam nói.

Theo TTX