Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho rau an toàn

Thực trạng "khoảng cách" giữa tiêu chuẩn và thực tiễn

Rau xanh là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc không chỉ là quyền lợi của người tiêu dùng mà còn quyết định uy tín của nông sản Việt Nam.

Tuy nhiên, sau hơn 15 năm triển khai VietGAP, tỷ lệ áp dụng vẫn rất thấp. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2025 cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP chỉ hơn 8.000 ha, tương đương chưa tới 0,6%. 

Nguyên nhân chủ yếu là các yêu cầu kỹ thuật, chi phí chứng nhận, hệ thống hồ sơ và quy trình giám sát còn quá phức tạp đối với đa số nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ.

Trước thực tế đó, ngày 9/6, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo lấy ý kiến cho dự thảo TCVN về quy trình sản xuất, sơ chế rau ăn lá, rau ăn quả và rau ăn củ/thân bảo đảm an toàn thực phẩm.

Mục tiêu trọng tâm của bộ tiêu chuẩn mới này không phải là thay thế các hệ thống hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP hay GlobalG.A.P, mà là sự kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp nhất với đặc thù sản xuất tại Việt Nam. Điểm nhấn của dự thảo là hướng tới mục tiêu "ba giảm - ba tăng": Giảm chi phí tuân thủ, giảm gánh nặng hồ sơ, giảm sự phức tạp trong quy trình; đồng thời tăng tính thực chất, tăng khả năng áp dụng diện rộng và tăng tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc.

Ông Hoàng Anh Thư, Phó Giám đốc HTX Tân Minh Đức (Hải Phòng), đánh giá cao cách tiếp cận của Ban soạn thảo khi xây dựng một khung yêu cầu chung áp dụng cho toàn bộ quá trình sản xuất, sơ chế rau, đồng thời bổ sung các quy định riêng đối với từng nhóm sản phẩm thông qua hệ thống phụ lục.

Theo ông Thư, trên thực tế, các nhóm rau ăn lá, rau ăn quả, rau ăn củ hay rau thân đều có nhiều điểm tương đồng về yêu cầu đối với đất trồng, nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, quản lý hồ sơ và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, việc xây dựng một khung tiêu chuẩn chung sẽ giúp giảm sự chồng chéo, tạo thuận lợi cho người sản xuất trong quá trình áp dụng.

"Bố cục dự thảo tương đối logic, dễ theo dõi và phù hợp với thực tiễn sản xuất hiện nay. Tuy nhiên, nên bổ sung thêm các bảng biểu, sơ đồ hoặc phụ lục hướng dẫn thực hành để người dân, hợp tác xã dễ tra cứu và triển khai hơn trong thực tế", ông Thư đề xuất.

Theo các chuyên gia, bộ tiêu chuẩn sẽ giúp đơn giản hóa quy trình sản xuất và sơ chế rau an toàn, tạo điều kiện cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ dễ dàng tham gia chuỗi sản xuất chính quy mà không chịu áp lực từ các thủ tục hành chính rườm rà.

Công cụ quản lý thống nhất và đồng bộ ngành rau

Một trong những định hướng quan trọng của TCVN mới là cung cấp căn cứ kỹ thuật thống nhất để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc. Việc xây dựng tiêu chuẩn sẽ không tách rời mà gắn liền với các công cụ hỗ trợ thiết thực như: Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật, nhật ký sản xuất tối giản, bảng kiểm đánh giá và hệ thống truy xuất nguồn gốc kỹ thuật số.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh rằng nội dung của tiêu chuẩn sẽ được tích hợp đồng bộ với các quy định hiện hành về đất, nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Đặc biệt, tiêu chuẩn cần xác định rõ mục đích sử dụng là để hướng dẫn thực hành hay để cấp chứng nhận, vì mỗi mục tiêu sẽ yêu cầu những thiết kế kỹ thuật khác nhau nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe với các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững như EUDR hay các tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ và EU, việc có một bộ tiêu chuẩn nội địa "vừa sức" nhưng chuẩn mực sẽ giúp nông dân làm quen dần với tư duy sản xuất bài bản. Đây là bước đệm cần thiết để họ có thể tiến xa hơn tới các chứng nhận quốc tế cao cấp hơn khi có nhu cầu.

Mục tiêu cuối cùng của việc chuẩn hóa này không phải là tạo ra một bộ tiêu chuẩn "cao hơn" hay "thấp hơn" về mặt lý thuyết, mà là tạo ra một công cụ "phù hợp" để đưa an toàn thực phẩm từ những mô hình thí điểm ra quy mô toàn quốc. Khi các quy trình trở nên dễ làm và dễ kiểm soát, số lượng nông dân tham gia chuỗi giá trị nông sản an toàn sẽ tăng lên, từ đó đảm bảo nguồn cung thực phẩm sạch ổn định cho người dân và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Kết luận tại hội thảo, các bên liên quan đều thống nhất rằng tiêu chuẩn mới cần phải mang tính thực chất và khả thi. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu các ý kiến đóng góp từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và các nhà khoa học để hoàn thiện dự thảo. Dự kiến, Tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau an toàn sẽ chính thức được trình công bố trong năm 2026.

Việc ban hành bộ tiêu chuẩn này hứa hẹn sẽ tạo ra một cú hích mới cho ngành trồng trọt, giúp hiện thực hóa chủ trương phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ sức khỏe nhân dân và khẳng định vị thế của nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo Chinhphu.vn