Xuất khẩu hàng hóa sang Nga bằng đường sắt: Tối ưu chi phí, tối đa lợi nhuận

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho biết, Việt Nam và Liên bang Nga hiện đều là thành viên của Tổ chức Hợp tác Đường sắt (OSJD). VNR và Công ty CP Đường sắt Nga (RZD) cũng tham gia nhiều hiệp định quốc tế về vận tải hàng hóa liên vận đường sắt và giá cước quá cảnh.

Từ năm 2015, VNR và RZD đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển vận tải đường sắt liên vận quốc tế, hướng tới gia tăng sản lượng hàng hóa trên các tuyến đi qua lãnh thổ Việt Nam và Nga. Hiện nay, hai bên tiếp tục phối hợp tìm giải pháp thúc đẩy vận tải hàng hóa liên vận bằng đường sắt giữa hai nước.

Những năm gần đây, VNR chủ động mở rộng hợp tác quốc tế để phát triển tuyến vận tải Việt Nam - Nga. Từ năm 2018, VNR hợp tác với RZD Logistics; năm 2024 ký thỏa thuận với FESCO triển khai vận tải đa phương thức kết hợp đường biển và đường sắt, đồng thời phát triển vận tải toàn trình bằng đường sắt.

Ngoài ra, VNR còn hợp tác với các doanh nghiệp logistics quốc tế như PEK Logistics và U-Lines Logistics trong vận chuyển hàng hóa, chuyển phát nhanh và quản lý container tại Việt Nam.

Hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt Việt-Nga tăng gần 40% trong năm 2025

Nhờ mở rộng hợp tác quốc tế, các tuyến vận tải hàng hóa liên vận giữa Việt Nam và Nga thời gian qua đã được khai thác ngày càng hiệu quả trên nhiều hành lang quan trọng như Việt Nam - Trung Quốc - Kazakhstan - Nga, Việt Nam - Trung Quốc - Mông Cổ - Nga và Việt Nam - Trung Quốc - Nga.

Thông qua các tuyến này, hàng hóa từ Việt Nam được vận chuyển tới nhiều trung tâm logistics lớn của Liên bang Nga như Moscow, Yekaterinburg và Novosibirsk. Từ đây, hàng tiếp tục được kết nối bằng đường sắt tới các nước thứ ba, trong đó có nhiều thị trường châu Âu.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu từ Việt Nam gồm dệt may, điện tử, nông sản và thực phẩm; trong khi chiều nhập khẩu tập trung vào hóa chất, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.

Theo VNR, năm 2025, tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển giữa Việt Nam và Nga đạt 688,3 nghìn tấn, tăng 38% so với năm 2024. Trong đó, khối lượng hàng vận chuyển bằng đường sắt từ Việt Nam quá cảnh Trung Quốc tới các nước thứ ba đạt 25,2 nghìn tấn; riêng thị trường Nga đạt khoảng 77,9 nghìn tấn, trong khi chiều nhập khẩu đạt khoảng 51,9 nghìn tấn.

Dù ghi nhận tăng trưởng tích cực, VNR cho rằng sản lượng hiện nay vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng thương mại giữa hai nước. 

Một trong những nguyên nhân chính là tác động từ xung đột Nga - Ukraine khiến nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán SWIFT, gây khó khăn cho hoạt động thanh toán quốc tế và ảnh hưởng đến khả năng mở rộng vận tải cũng như hợp tác thương mại.

Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật giữa các quốc gia vẫn là thách thức đáng kể đối với vận tải liên vận quốc tế. Hiện khổ đường sắt của Việt Nam là 1.000 mm, Trung Quốc là 1.435 mm và Nga là 1.520 mm, khiến hàng hóa phải chuyển tải nhiều lần tại các cửa khẩu liên vận. Điều này làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian vận chuyển và ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác toàn tuyến.

Dư địa vận tải hàng hóa còn rất lớn

Theo VNR, hai bên đang nỗ lực tìm giải pháp tháo gỡ các khó khăn nêu trên nhằm đưa sản lượng vận tải hàng hóa liên vận tăng trưởng 20% trong năm tới.

Tại cuộc họp Tổ công tác chung giữa VNR và RZD diễn ra vào trung tuần tháng 5/2026, hai bên đánh giá mục tiêu này hoàn toàn khả thi, đặc biệt trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Liên bang Nga duy trì ở mức khoảng 5 tỷ USD mỗi năm, tạo dư địa đáng kể cho vận tải hàng hóa bằng đường sắt phát triển.

Triển vọng này càng được củng cố khi quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng Á - Âu đang diễn ra mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các hành lang vận tải ổn định, hiệu quả và ít biến động.

So với đường biển, vận tải đường sắt có lợi thế về thời gian vận chuyển từ Việt Nam tới Nga; trong khi chi phí lại thấp hơn đáng kể so với đường hàng không. Với những ưu thế đó, đường sắt được đánh giá có thể trở thành lựa chọn phù hợp cho các nhóm hàng đòi hỏi bảo quản tốt và thời gian giao nhận ổn định như mỹ phẩm, điện tử, hàng may mặc và nông sản chế biến.

Theo VNR, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và khai thác hiệu quả tiềm năng vận tải hàng hóa giữa Việt Nam và Nga, cần ưu tiên tối ưu hóa các hành lang vận tải liên vận quốc tế. Trong đó, trọng tâm là xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Việt Nam – Trung Quốc – Nga nhằm hài hòa thủ tục hải quan và biên giới, qua đó rút ngắn thời gian chờ đợi tại các ga cửa khẩu.

Song song với đó, việc thiết lập các đoàn tàu container chuyên tuyến với lịch trình cố định và chính sách giá cước ưu đãi được xem là giải pháp quan trọng để tạo tính ổn định cho hoạt động vận tải. VNR cũng đề xuất tăng cường kết nối giữa các tập đoàn lớn của Nga trong lĩnh vực than, gỗ, phân bón với các doanh nghiệp Việt Nam sản xuất và xuất khẩu nông sản, dệt may, linh kiện điện tử nhằm bảo đảm nguồn hàng hai chiều, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác.

Ở góc độ doanh nghiệp logistics, ông Nguyễn Hoàng Thanh, Phó Tổng giám đốc Công ty Ratraco cho rằng, cần ưu tiên nâng cấp hạ tầng và năng lực khai thác tại các ga biên giới bằng việc mở rộng bãi hàng, tăng năng lực xếp dỡ, hoàn thiện hệ thống kiểm tra - kiểm dịch và đẩy mạnh số hóa quy trình thông quan nhằm giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian xử lý hàng hóa. Bên cạnh đó, việc tối ưu hóa các điểm trung chuyển tại Trung Quốc cũng đóng vai trò then chốt nhằm bảo đảm phân bổ slot ổn định, minh bạch, giảm thời gian lưu bãi và từng bước đơn giản hóa các thủ tục liên quan.

Xa hơn, một hướng đi giàu tiềm năng là kết nối vận tải đường sắt liên vận Việt Nam - Nga trong không gian hợp tác BRICS+, nơi Việt Nam có thể đóng vai trò cửa ngõ kết nối giữa khối này với ASEAN.

Theo đó, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm gom hàng của khu vực, tiếp nhận hàng hóa từ Lào, Campuchia, Thái Lan và các nước tiểu vùng Mekong để vận chuyển sang Nga. Ở chiều ngược lại, hàng hóa từ Nga và các nước BRICS+ khi tới Việt Nam có thể tiếp tục phân phối tới ASEAN thông qua mạng lưới logistics hiện hữu và mô hình vận tải đa phương thức kết hợp đường sắt - đường biển - đường bộ, qua đó rút ngắn thời gian và tối ưu chi phí vận chuyển.

Xây dựng tuyến đường sắt kết nối Việt-Nga qua lãnh thổ Trung Quốc và Mông Cổ

Trước đó, tháng 10/2025, Nga và Việt Nam đã thống nhất triển khai dự án phát triển tuyến đường sắt kết nối hai nước thông qua lãnh thổ Trung Quốc và Mông Cổ, nhằm tăng cường kết nối giao thông và mở rộng hợp tác kinh tế khu vực. 

Phó Thủ tướng Nga Alexey Overchuk công bố thông tin này tại cuộc gặp với Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính bên lề Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Malaysia.

Theo thỏa thuận, trong năm 2025, các doanh nghiệp vận tải của Nga, Việt Nam và Trung Quốc sẽ phối hợp thực hiện những bước đi cụ thể để xây dựng tuyến đường. Các vấn đề tài chính sẽ được giải quyết thông qua sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và sự tham gia của khu vực tư nhân.

Việt Nam đã ký thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật với Trung Quốc, trong khi tập đoàn vận tải FESCO của Nga dự kiến tăng tần suất các chuyến tàu vận tải trực tiếp lên 6 chuyến mỗi tháng (gồm 2 chuyến nhập khẩu và 4 chuyến xuất khẩu) - mức cao kỷ lục của ngành.

Tuyến đường sắt mới ước tính có tổng chiều dài hơn 2.200 km, chủ yếu phục vụ vận chuyển hàng hóa xuất khẩu từ Tuva (Nga), Mông Cổ và miền Nam Trung Quốc.

Ngoài giá trị kinh tế, dự án còn mang ý nghĩa chiến lược khi giúp củng cố vị thế của Nga trong mạng lưới giao thông Á-Âu, đồng thời mang lại cho Việt Nam cơ hội mở rộng hạ tầng logistics và phát triển hệ thống cảng biển. Các chuyên gia nhận định đây là một trong những dự án trọng điểm của khu vực Á-Âu những năm tới.

Nếu triển khai đúng tiến độ, tuyến đường sắt này sẽ định hình lại luồng vận chuyển hàng hóa trong khu vực, thúc đẩy quan hệ kinh tế và tạo ra lựa chọn thay thế hiệu quả cho các tuyến hàng hải truyền thống.

BRICS được thành lập năm 2006 ở cấp Bộ trưởng Ngoại giao, gồm 4 nước Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc với mục tiêu ban đầu là trở thành một thể chế chính trị, kinh tế và tài chính toàn cầu nhằm phản ánh tương quan lực lượng theo hướng công bằng, cân bằng và có tính đại diện cao hơn.

Sau 3 lần mở rộng, BRICS đang bao gồm 10 nước thành viên gồm: Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, UAE, Ai Cập, Iran, Ethiopia và Ả Rập Xê Út; và các nước đối tác. Tháng 6/2025, Việt Nam trở thành nước đối tác thứ 10 của BRICS. Hợp tác của BRICS dựa trên ba trụ cột, gồm: hợp tác chính trị - an ninh; kinh tế - tài chính; văn hóa và giao lưu nhân dân.

Theo Chinhphu.vn