Bảo hiểm hưu trí bổ sung: Mở rộng trụ cột tích lũy, góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng

Hoàn thiện hệ thống an sinh đa tầng, bổ sung “khoảng trống” thu nhập khi về già

Việc ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa định hướng xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng theo tinh thần Luật BHXH năm 2024. Theo đó, bên cạnh chế độ hưu trí cơ bản do BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đảm bảo, bảo hiểm hưu trí bổ sung được thiết kế như một “tầng” tích lũy thêm, giúp người lao động gia tăng nguồn thu nhập khi hết tuổi lao động.

Thực tiễn cho thấy, mặc dù số người hưởng lương hưu ngày càng gia tăng, song mức hưởng của một bộ phận người nghỉ hưu hiện vẫn còn ở mức khiêm tốn so với nhu cầu chi tiêu trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng. Nguyên nhân có thể xuất phát từ nhiều yếu tố như thời gian tham gia BHXH chưa đủ dài, mức tiền lương làm căn cứ đóng còn hạn chế hoặc quá trình tham gia chưa liên tục… Điều này cho thấy việc bổ sung thêm các kênh tích lũy phù hợp là cần thiết, giúp người lao động chủ động chuẩn bị tài chính từ sớm và từng bước bảo đảm tốt hơn thu nhập khi bước vào tuổi nghỉ hưu.

Trong bối cảnh đó, bảo hiểm hưu trí bổ sung được xác định là một giải pháp có ý nghĩa chiến lược nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và mức hưởng từ hệ thống hưu trí cơ bản. Khi được triển khai đồng bộ và hiệu quả, chính sách không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người nghỉ hưu, mà còn tăng cường tính bền vững và khả năng thích ứng của hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh mới.

Cơ chế linh hoạt, tự nguyện, tạo điều kiện để người lao động chủ động tích lũy

Một trong những điểm nổi bật của bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định số 85/2026/NĐ-CP là được thiết kế trên nguyên tắc linh hoạt và tự nguyện, tạo điều kiện để người lao động chủ động tham gia phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của mình. Theo đó, việc tham gia không mang tính bắt buộc, mà được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, bảo đảm tính chủ động và quyền lựa chọn của mỗi cá nhân.

Cơ chế đóng - hưởng của chính sách cũng được xây dựng theo hướng mở, cho phép các bên linh hoạt xác định mức đóng, phương thức đóng và quyền lợi hưởng theo từng giai đoạn, phù hợp với điều kiện thực tế. Mỗi người tham gia sẽ có một tài khoản hưu trí cá nhân, trong đó ghi nhận đầy đủ phần đóng góp của người lao động và/hoặc người sử dụng lao động. Khoản tích lũy này được quản lý, đầu tư theo nguyên tắc thị trường, bảo đảm minh bạch, an toàn và hướng tới hiệu quả dài hạn, qua đó giúp gia tăng giá trị tài sản tích lũy theo thời gian.

Đáng chú ý, pháp luật quy định rõ việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung không được gắn với điều kiện tuyển dụng, ký kết hoặc gia hạn hợp đồng lao động, cũng như không được sử dụng làm tiêu chí đánh giá, khen thưởng. Quy định này nhằm bảo đảm quyền tự do lựa chọn của người lao động, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh các hình thức ép buộc trá hình, góp phần tạo môi trường tham gia minh bạch, công bằng. Với cách tiếp cận linh hoạt, chính sách tạo điều kiện để nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là lao động trẻ và lao động có thu nhập trung bình, có thể từng bước hình thành thói quen tích lũy dài hạn. Đồng thời, đây cũng là cơ chế khuyến khích người sử dụng lao động chủ động tham gia vào việc xây dựng chính sách phúc lợi cho người lao động, góp phần nâng cao sự gắn kết trong quan hệ lao động, cải thiện môi trường làm việc và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.

Hướng tới tương lai chủ động, giảm áp lực an sinh trong dài hạn

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ ngày càng nhanh, việc chủ động chuẩn bị tài chính cho tuổi già không còn là vấn đề của riêng mỗi cá nhân mà đã trở thành yêu cầu mang tính hệ thống đối với toàn bộ nền kinh tế – xã hội. Việc triển khai bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định số 85/2026/NĐ-CP vì vậy mang ý nghĩa chiến lược, góp phần hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng, đồng thời từng bước phân bổ hợp lý trách nhiệm giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động trong việc bảo đảm thu nhập khi về già.

Ở góc độ cá nhân, khi người lao động có thêm một kênh tích lũy dài hạn, mức độ phụ thuộc hoàn toàn vào lương hưu cơ bản hoặc các nguồn trợ cấp xã hội sẽ từng bước được giảm thiểu, qua đó nâng cao tính chủ động và ổn định về tài chính trong giai đoạn nghỉ hưu. Việc tham gia từ sớm, với mức đóng linh hoạt, không chỉ góp phần hình thành thói quen tiết kiệm dài hạn mà còn tạo điều kiện để người lao động từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống trong tương lai, phù hợp với xu hướng già hóa dân số và gia tăng tuổi thọ.

Ở góc độ vĩ mô, sự phát triển của các quỹ hưu trí bổ sung được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, hỗ trợ thị trường tài chính phát triển theo hướng an toàn, ổn định và bền vững. Khi nguồn vốn này được quản lý và đầu tư hiệu quả, không chỉ mang lại lợi ích cho người tham gia mà còn có thể góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Bên cạnh đó, chính sách cũng góp phần khuyến khích sự tham gia chủ động của doanh nghiệp trong việc xây dựng hệ thống phúc lợi cho người lao động. Việc đồng hành cùng người lao động trong tích lũy hưu trí không chỉ giúp tăng cường sự gắn bó, ổn định quan hệ lao động mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đề cao tính bền vững của chính sách nhân sự.

Có thể thấy, bảo hiểm hưu trí bổ sung không chỉ là một lựa chọn mang tính cá nhân, mà đang dần trở thành một xu hướng phù hợp trong bối cảnh phát triển mới. Khi người lao động chủ động tham gia tích lũy, doanh nghiệp tích cực đồng hành và Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, một hệ thống hưu trí đa tầng, bao trùm và bền vững sẽ từng bước được hình thành. Đây cũng là nền tảng quan trọng góp phần hiện thực hóa mục tiêu BHXH toàn dân, bảo đảm an sinh xã hội lâu dài, thích ứng với biến động kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Thủy Trần