Chống hàng giả: Từ xử lý vi phạm đến xây dựng hệ sinh thái bảo vệ thương hiệu

Hàng giả diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Theo số liệu của Ban Chỉ đạo quốc gia 389, trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 5.723 vụ hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; lực lượng chức năng đã khởi tố 1.676 vụ án với 2.789 đối tượng. Tổng số tiền thu nộp ngân sách đạt hơn 9.647 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn là vấn đề đáng lo ngại đối với thị trường. Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp có thương hiệu, hàng giả còn ảnh hưởng đến quyền lợi, sức khỏe người tiêu dùng và làm suy giảm niềm tin vào thị trường.

Đáng chú ý, phương thức hoạt động của các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi. Nếu trước đây hàng giả chủ yếu được phát hiện tại các chợ, cửa hàng, kho hàng hoặc tuyến biên giới thì hiện nay hoạt động này đã chuyển mạnh lên môi trường số. Các đối tượng có thể sử dụng tài khoản ảo, livestream, website hoặc gian hàng trên sàn thương mại điện tử để tiếp cận lượng lớn người mua, trong khi địa điểm tập kết và nguồn hàng thực tế được che giấu.

Nhiều vụ việc được lực lượng chức năng phát hiện thời gian qua cho thấy hàng hóa giả mạo thương hiệu được vận chuyển qua đường biên giới, sau đó đưa sâu vào thị trường nội địa hoặc phân phối trên các kênh trực tuyến. Điều này khiến công tác xác minh nguồn hàng, truy tìm đối tượng và thu thập chứng cứ gặp không ít khó khăn.

Theo đánh giá của các chuyên gia, hàng giả hiện nay không chỉ là câu chuyện của một cửa hàng hay một cá nhân bán hàng. Phía sau một sản phẩm giả có thể là cả chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu, sản xuất, đóng gói, vận chuyển đến phân phối. Vì vậy, nếu chỉ tập trung xử lý tại điểm bán, cơ quan chức năng khó có thể giải quyết tận gốc.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia 389 đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm tăng cường đấu tranh, ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu tập trung chỉ đạo quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, công tác này phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không có điểm dừng, qua đó bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp làm ăn chân chính và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Từ thực tế trên, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tư duy “phát hiện và xử lý” sang “phòng ngừa và kiểm soát”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò chủ động bảo vệ thương hiệu của mình.

Xây dựng hệ sinh thái bảo vệ thương hiệu

Để chống hàng giả hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển và người tiêu dùng.

Trước hết, doanh nghiệp phải chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ ngay từ đầu. Việc đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng, bao bì và các quyền sở hữu trí tuệ liên quan cần được thực hiện đầy đủ. Song song đó, doanh nghiệp cần thường xuyên giám sát thị trường, phát hiện sớm các sản phẩm có dấu hiệu giả mạo để phối hợp với cơ quan chức năng xử lý.

Công nghệ cũng cần trở thành một lớp bảo vệ quan trọng. Tem chống giả, mã QR, mã định danh riêng cho từng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và cơ sở dữ liệu sản phẩm giúp doanh nghiệp kiểm soát hàng hóa trong suốt quá trình lưu thông. Tuy nhiên, công nghệ chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu chính xác, minh bạch và được cập nhật thường xuyên.

Đặc biệt, truy xuất nguồn gốc cần được triển khai thực chất thay vì chỉ dừng ở việc dán mã QR lên bao bì. Người tiêu dùng khi quét mã phải có khả năng kiểm tra được thông tin cơ bản về sản phẩm, doanh nghiệp, lô sản xuất và quá trình lưu thông. Đây cũng là cơ sở để cơ quan chức năng truy vết khi xảy ra vi phạm.

Theo định hướng quản lý hiện nay, việc ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được chú trọng. Từ ngày 1/7/2026, Thông tư 31/2026/TT-BCT quy định các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương phải thực hiện truy xuất nguồn gốc thông qua hệ thống VeriGoods hoặc hệ thống nội bộ có kết nối với VeriGoods.

Bên cạnh doanh nghiệp, các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội cũng cần có trách nhiệm lớn hơn trong việc kiểm soát người bán và hàng hóa. Việc xác thực danh tính người bán, kiểm soát sản phẩm có nguy cơ vi phạm, tiếp nhận và xử lý nhanh yêu cầu từ chủ thể quyền sẽ giúp thu hẹp không gian hoạt động của hàng giả trên môi trường số.

Cùng với đó, cơ quan quản lý cần tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa Quản lý thị trường, Công an, Hải quan, Thuế và các cơ quan chuyên ngành. Khi dữ liệu được kết nối, việc phát hiện một sản phẩm giả có thể mở rộng sang truy tìm nguồn cung, kho hàng, phương thức vận chuyển và các đối tượng liên quan.

Người tiêu dùng cũng là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái này. Việc nâng cao nhận thức, kỹ năng nhận diện sản phẩm chính hãng, kiểm tra nguồn gốc và phản ánh các dấu hiệu bất thường sẽ góp phần tạo thêm một kênh giám sát thị trường.

Cuộc chiến chống hàng giả vì vậy không thể chỉ được đo bằng số vụ kiểm tra, số lượng hàng hóa bị thu giữ hay số tiền xử phạt. Hiệu quả lâu dài phải nằm ở khả năng ngăn hàng giả từ nguồn, phát hiện sớm, truy xuất nhanh và xử lý xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Khi Nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý, doanh nghiệp chủ động bảo vệ thương hiệu, công nghệ hỗ trợ truy xuất, nền tảng số kiểm soát người bán và người tiêu dùng tích cực giám sát, một hệ sinh thái bảo vệ thương hiệu sẽ từng bước hình thành. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thị trường minh bạch, bảo vệ doanh nghiệp chân chính và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Nam Sơn