Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền qua sửa đổi 4 luật trong lĩnh vực công thương

Thực hiện Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và theo phân công của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực công thương đang triển khai xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật gồm Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Dự án Luật được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ trong việc hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các rào cản pháp lý đang ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Mục tiêu xuyên suốt của Dự án Luật là thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh. Đồng thời, dự án hướng tới khắc phục những bất cập, mâu thuẫn và chồng chéo phát sinh trong quá trình thi hành pháp luật, vốn đã được người dân và cộng đồng doanh nghiệp phản ánh, kiến nghị trong thời gian qua.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Dự án Luật đang được nghiên cứu, xây dựng dựa trên hai nhóm chính sách lớn. Trong đó, trọng tâm là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, đi đôi với cải cách thủ tục hành chính theo hướng tinh gọn, minh bạch và hiệu quả hơn. Nhiều thẩm quyền quản lý trong các lĩnh vực thương mại, ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được đề xuất điều chỉnh nhằm phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, giảm bớt các tầng nấc trung gian, qua đó rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cho doanh nghiệp.

Bên cạnh việc cụ thể hóa các nội dung đã được phân cấp, phân quyền theo các nghị định của Chính phủ, Dự án Luật dự kiến bổ sung thêm một số nội dung mới trong Luật Quản lý ngoại thương. Đáng chú ý là đề xuất điều chỉnh thẩm quyền cấp phép gia công hàng hóa thuộc diện xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ cấp bộ về cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguyên tắc “cấp nào sát thực tế, gần dân, sát dân thì cấp đó làm tốt hơn, hiệu quả hơn”.

Đối với Luật Thương mại năm 2005, Dự án Luật đề xuất bãi bỏ các quy định liên quan đến danh mục hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện để bảo đảm tính thống nhất với Luật Đầu tư. Đồng thời, bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định về lĩnh vực độc quyền nhà nước tại Luật Thương mại, qua đó mở rộng quyền tự do kinh doanh và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần Hiến pháp năm 2013 về quyền tự do kinh doanh.

Ngoài ra, các quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại cũng được đề xuất bãi bỏ để thống nhất với Bộ luật Dân sự, tránh mâu thuẫn trong quá trình áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp. Dự án Luật đồng thời bổ sung khái niệm “hàng giả” nhằm làm rõ cơ sở pháp lý cho công tác phòng, chống và xử lý vi phạm, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng như người tiêu dùng.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, Dự án Luật đề xuất sửa đổi quy định về các trường hợp ngoại lệ cho phép doanh nghiệp nhập khẩu trở lại hàng hóa do chính doanh nghiệp sản xuất đã xuất khẩu trước đó để sửa chữa, bảo hành, sau đó tiếp tục xuất khẩu sang thị trường khác hoặc trả lại cho khách hàng. Quy định này được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu của hàng hóa Việt Nam. Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung nội dung làm rõ các tiêu chí đối với cơ quan, tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, văn bản chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ theo các hiệp định thương mại tự do, cũng như cơ chế nhà nhập khẩu đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu.

Liên quan đến Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Dự án Luật tập trung bổ sung các quy định về hành vi bị cấm liên quan đến cạnh tranh nhằm tạo hành lang pháp lý đầy đủ để xử lý các hành vi phản cạnh tranh, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh. Đồng thời, các quy định về xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp và sức mạnh thị trường đáng kể cũng được hoàn thiện để phản ánh sát hơn thực tiễn, đặc biệt là các mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng số.

Với phạm vi sửa đổi rộng và định hướng cải cách rõ ràng, Dự án Luật được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung khổ pháp lý trong lĩnh vực công thương, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn tới.

VT