Đề xuất sửa Luật Đất đai 2026: Gỡ nút thắt pháp lý, mở dư địa tăng trưởng mới

Luật hóa các cơ chế đang tháo gỡ vướng mắc

Theo Tờ trình số 4204/TTr-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần hai năm triển khai Luật Đất đai năm 2024, Quốc hội và Chính phủ đã phải ban hành hơn 26 văn bản để sửa đổi, bổ sung và hướng dẫn thi hành nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của nền kinh tế, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng “hai con số” giai đoạn 2026 - 2030 và việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều quy định hiện hành tiếp tục bộc lộ những bất cập cần được xử lý ở cấp luật thay vì chỉ điều chỉnh bằng nghị định.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất đai.

Một trong những trọng tâm đáng chú ý là luật hóa nhiều nội dung hiện đang được quy định tại các nghị quyết và nghị định nhằm bảo đảm tính ổn định, thống nhất và lâu dài cho hệ thống pháp luật đất đai.

Dự thảo sửa đổi dự kiến sẽ bổ sung hàng loạt cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực thi Luật Đất đai thông qua việc luật hóa các quy định tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 cùng nhiều nghị định liên quan như Nghị định số 226/2025/NĐ-CP, Nghị định số 49/2026/NĐ-CP, Nghị định số 50/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.3/2025/NQ-CP.

Các nội dung được đề xuất sửa đổi, bổ sung trải rộng trên nhiều lĩnh vực quan trọng như: giá đất, bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất; tiền sử dụng đất và tiền thuê đất; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư; đăng ký và cấp Giấy chứng nhận; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất; chuyển mục đích sử dụng đất; lựa chọn hình thức thuê đất; tách thửa, hợp thửa; giải quyết tranh chấp đất đai và xây dựng hệ thống thông tin đất đai.

Việc luật hóa các quy định này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời giúp giảm tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong quá trình thực thi.

Đáng chú ý, các vấn đề liên quan đến giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất hay tách thửa vốn là những nội dung có tác động lớn đến thị trường bất động sản và môi trường đầu tư. Khi được quy định rõ ràng, ổn định ở cấp luật, đây được xem là cơ sở quan trọng để khơi thông nguồn lực đất đai và thúc đẩy dòng vốn đầu tư trong giai đoạn tới.

Đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính

Bên cạnh việc tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, dự thảo sửa đổi Luật Đất đai cũng tập trung vào yêu cầu phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất sửa đổi các quy định liên quan đến thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai theo hướng tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính chủ động cho địa phương.

Một số nội dung đáng chú ý gồm sửa đổi quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã; quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất trồng lúa; xử lý trường hợp vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 1/7/2014; cơ chế bồi thường trong các trường hợp đặc thù; chế độ sử dụng của một số loại đất.

Để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh kỹ thuật lập pháp bằng việc thay thế hoặc bãi bỏ nhiều cụm từ như “huyện”, “cấp huyện”, “thị trấn”, đồng thời thay các cụm từ liên quan đến “Hội đồng nhân dân”, “Ủy ban nhân dân”, “Chủ tịch UBND” bằng khái niệm chung là “cơ quan, người có thẩm quyền”.

Cùng với đó, một điều luật mới về thẩm quyền thực hiện quản lý nhà nước về đất đai sẽ được bổ sung nhằm bảo đảm tính thống nhất trong vận hành bộ máy.

Theo giới chuyên gia, việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính và phân định rõ thẩm quyền sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đất đai, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp quản lý.

Kỳ vọng tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn

Việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2026 được đánh giá không chỉ là một đợt rà soát pháp lý đơn thuần mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với môi trường đầu tư và phát triển kinh tế trong dài hạn.

Trong bối cảnh đất đai vẫn là nguồn lực quan trọng của nền kinh tế, việc xây dựng một khung pháp lý minh bạch, ổn định và đồng bộ được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để thị trường bất động sản phát triển bền vững hơn, giảm tranh chấp, hạn chế đầu cơ và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên đất.

Đồng thời, khi các nút thắt liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng, định giá đất và thủ tục hành chính được tháo gỡ bằng các quy định mang tính luật định, niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư cũng sẽ được củng cố mạnh mẽ hơn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, song song với quá trình xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, Bộ cũng sẽ tiến hành đánh giá việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất.

Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai, hướng tới mục tiêu đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Thiên Trường