Hệ thống truy xuất nguồn gốc: Nền tảng minh bạch và sức bật cho nông sản Việt

Xây dựng hạ tầng kỹ thuật: Đồng bộ và bảo mật là then chốt

Sự quyết liệt của ngành Nông nghiệp được minh chứng qua những kết quả cụ thể trong giai đoạn triển khai vừa qua. Tính đến nay, hệ thống đã cập nhật thông tin cho khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm khác nhau. Độ phủ của hệ thống đang mở rộng nhanh chóng với sự tham gia của 26 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố được khảo sát, bao gồm 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp.

Điểm sáng nổi bật nhất chính là việc thí điểm thành công trên mặt hàng sầu riêng xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Việc xuất khẩu thành công hai container sầu riêng qua cửa khẩu Hữu Nghị bằng tem truy xuất điện tử đã kiểm chứng toàn bộ quy trình vận hành thực tế. Để chuẩn bị cho bước tiến này, Bộ NNMT đã chủ động gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc thông báo về hệ thống TXNG, mẫu tem và danh sách các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Điều này thể hiện sự chủ động hội nhập và minh bạch hóa chuỗi cung ứng với đối tác lớn.

Để hệ thống "lên sóng" đúng hẹn và vận hành ổn định, việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật được đặc biệt chú trọng. Theo Cục Chuyển đổi số, hạ tầng đã sẵn sàng cho năm 2026 với việc rà soát và khắc phục các lỗ hổng an toàn thông tin nghiêm ngặt. Hệ thống TXNG không được xây dựng biệt lập mà tích hợp chặt chẽ, dự kiến kết nối với 7 cơ sở dữ liệu chuyên ngành lớn của Bộ, bao gồm: mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản và các dữ liệu quản lý khác.

Quan điểm của lãnh đạo Bộ là tận dụng tối đa các nền tảng công nghệ sẵn có của doanh nghiệp như Netacom, CheckVN, hay iCheck để tránh lãng phí và rút ngắn thời gian triển khai. Các hệ thống này đang được điều chỉnh theo bộ tiêu chuẩn chung, tích hợp các công nghệ tiên tiến như blockchain để nâng cao tính minh bạch, bảo đảm dữ liệu không thể bị can thiệp và có độ tin cậy tuyệt đối.

Mô hình vận hành được xác định rõ ràng theo nguyên tắc phân tầng trách nhiệm: mỗi chủ thể trong chuỗi (từ vùng nguyên liệu, thương lái đến doanh nghiệp xuất khẩu) đều phải chịu trách nhiệm với phần dữ liệu của mình. Cách tiếp cận này vừa thực tế, vừa bảo đảm tính xác thực của thông tin khi truy vết.

Không phải rào cản hành chính, mà là công cụ nâng tầm giá trị

Một trong những thông điệp quan trọng được Thứ trưởng Bộ NNMT Hoàng Trung nhấn mạnh là: Hệ thống TXNG là công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thông tin, không phải rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới gây khó khăn cho doanh nghiệp. Ngược lại, đây là giải pháp để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Bên cạnh sầu riêng, Bộ đang song song triển khai mô hình cho các ngành hàng chủ lực khác như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, chè, trái cây và thủy sản. Mỗi lĩnh vực sẽ chọn từ một đến ba sản phẩm trọng điểm để xây dựng mô hình thí điểm, từ đó rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng ra toàn quốc. Tại các địa phương như Phú Thọ, tư duy sản xuất đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ "tư duy sản lượng" sang "tư duy giá trị", với hơn 400 ha rau VietGAP và tỷ lệ áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đạt trên 90%, tạo tiền đề thuận lợi cho việc tích hợp vào hệ thống TXNG quốc gia.

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, nhưng lãnh đạo Bộ NNMT cũng thẳng thắn chỉ rõ tiến độ triển khai nhìn chung vẫn cần phải "tăng tốc" hơn nữa. Để đảm bảo hệ thống vận hành chính thức từ ngày 1/7/2026, một lộ trình cụ thể đã được đặt ra:

Trước ngày 20/6: Các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ phải hoàn thành việc khắc phục các tồn tại, lỗ hổng kỹ thuật sau khi đánh giá an toàn thông tin.

Trước ngày 22/6: Hoàn tất việc đồng bộ dữ liệu chuyên ngành, bàn giao hệ thống và cài đặt trên hạ tầng của Bộ.

Giai đoạn đầu vận hành: Phấn đấu kết nối từ 3-5 địa phương và tối thiểu 10 doanh nghiệp tham gia sâu rộng.

Thứ trưởng Hoàng Trung đã yêu cầu thủ trưởng các đơn vị liên quan phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ cũng như chất lượng triển khai. Việc xây dựng hệ thống TXNG không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần mà là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa lâu dài đối với việc quản lý ngành và phát triển bền vững thị trường nông sản Việt Nam.

Quyết tâm của ngành Nông nghiệp trong việc xây dựng hệ thống TXNG đồng bộ, hiện đại thể hiện khát vọng đưa nông sản Việt thoát khỏi cái mác "giá rẻ, chất lượng thấp" để tiến tới phân khúc cao cấp hơn trên thị trường toàn cầu. Khi mọi thông tin về sản phẩm từ khâu giống, chăm sóc đến bàn ăn đều được công khai và dễ dàng kiểm chứng, niềm tin của người tiêu dùng trong và ngoài nước sẽ được củng cố vững chắc.

Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp lý, thông tư về TXNG nông sản và phối hợp với Bộ Công an để xây dựng các nghị định liên quan, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hệ thống. Hệ thống TXNG quốc gia sẽ là "viên gạch" đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng một nền nông nghiệp minh bạch, trách nhiệm và bền vững, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ và nhân dân trong kỷ nguyên số.

Theo Chinhphu.vn