Nông sản Việt trước mục tiêu xuất khẩu 10-12% mỗi năm

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đã trải qua giai đoạn tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây. Theo định hướng tại Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, giá trị kim ngạch xuất khẩu của nhóm ngành này được kỳ vọng tăng trưởng từ 10-12% trong giai đoạn 2026-2030.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu liên tục thay đổi, việc duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức hai con số được đánh giá là nhiệm vụ không dễ dàng.

Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi xuất khẩu nông, lâm, thủy sản liên tục lập kỷ lục mới. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước đó.

Tăng trưởng tích cực nhưng dư địa ngày càng thu hẹp

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 30,69 tỷ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm nông sản đạt 16,38 tỷ USD, tăng 6,1%; lâm sản đạt 7,65 tỷ USD, tăng 4,5%; thủy sản đạt 4,65 tỷ USD, tăng 10,6%; sản phẩm chăn nuôi đạt 308 triệu USD, tăng 43,2%.

Các thị trường xuất khẩu chủ lực tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng. Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm 20,5% thị phần và tăng trưởng 28,4%. Xuất khẩu sang Liên minh châu Âu tăng 4,2%, trong khi thị trường Nhật Bản tăng 3,5%.

Dù kết quả 5 tháng đầu năm được đánh giá khả quan, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 hiện được đặt ở mức 74-75 tỷ USD, tương đương tăng khoảng 5,6-7% so với năm 2025. Con số này thấp hơn đáng kể so với định hướng tăng trưởng hai con số của giai đoạn tiếp theo.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, xuất khẩu nông sản Việt Nam trong giai đoạn vừa qua được hưởng lợi từ nhu cầu tiêu dùng quốc tế tăng cùng mặt bằng giá nhiều mặt hàng duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, triển vọng tăng trưởng thời gian tới sẽ chịu tác động bởi nhiều yếu tố bất lợi.

Các quốc gia nhập khẩu đang gia tăng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận xuất xứ, giảm phát thải và phát triển bền vững. Đồng thời, những bất ổn địa chính trị kéo dài có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, chi phí logistics và sức mua tại nhiều thị trường. Khi quy mô xuất khẩu đã vượt ngưỡng 70 tỷ USD, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trở nên khó khăn hơn.

Nâng cấp chuỗi cung ứng để thích ứng thị trường

Tại các thị trường trọng điểm, yêu cầu kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu đang ngày càng chặt chẽ. Trung Quốc chuyển mạnh sang phương thức giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng. Điều này buộc doanh nghiệp và người sản xuất phải đáp ứng đầy đủ các quy định về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, thị trường Liên minh châu Âu trong năm 2026 bắt đầu áp dụng nhiều quy định mới liên quan đến môi trường và phát triển bền vững như Quy định chống phá rừng (EUDR) hay Hộ chiếu sản phẩm số.

Trong khi đó, thị trường Mỹ tiếp tục tiềm ẩn nhiều biến động do các chính sách thuế đối ứng và biện pháp phòng vệ thương mại được áp dụng ngày càng thường xuyên. Điều này phần nào thể hiện qua việc kim ngạch xuất khẩu nông sản sang Mỹ trong 5 tháng đầu năm giảm 3,6% so với cùng kỳ năm trước.

Tại ASEAN và khu vực Trung Đông, áp lực cạnh tranh cũng gia tăng khi nhiều quốc gia xuất khẩu lớn tăng cường hiện diện thương mại và mở rộng thị phần.

Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026 và tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường, chính sách nhập khẩu của các quốc gia đối tác nhằm kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Cùng với đó là đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển thị trường phụ phẩm nông nghiệp và triển khai hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Một giải pháp mới đang được kỳ vọng là việc bố trí tham tán nông nghiệp tại các thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Các tham tán sẽ hỗ trợ kết nối thông tin thị trường, tháo gỡ rào cản kỹ thuật và tăng cường năng lực tham mưu chính sách.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng yếu tố quyết định vẫn nằm ở năng lực thích ứng của doanh nghiệp. Việc đầu tư vùng nguyên liệu đạt chuẩn, xây dựng mã số vùng trồng, số hóa quy trình sản xuất, tăng cường truy xuất nguồn gốc và chủ động bám sát nhu cầu tiêu dùng tại thị trường nhập khẩu sẽ là chìa khóa giúp nông sản Việt Nam nâng cao giá trị, mở rộng thị phần và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong những năm tới.

VT (t/h)