Hoàn thiện thống nhất chính sách tài chính khai thác khoáng sản

Phát biểu khai mạc, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, nhấn mạnh hội thảo là diễn đàn để cơ quan quản lý, giới chuyên môn và cộng đồng doanh nghiệp cùng thảo luận, chia sẻ và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn cho ngành khai khoáng — lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Theo ông Tuấn, việc hoàn thiện chính sách tài chính cần được đặt trong tổng thể các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là bốn nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị (số 57-NQ/TW, 59-NQ/TW, 66-NQ/TW và 68-NQ/TW) về phát triển công nghiệp và quản lý tài nguyên bền vững.

Tại hội thảo, chuyên gia cao cấp Nguyễn Văn Phụng đã phân tích chi tiết các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp trong lĩnh vực khai thác và chế biến khoáng sản theo quy định hiện hành. Doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo Luật Khoáng sản, Luật Đất đai và Luật Bảo vệ môi trường, bao gồm: tiền thuê đất, thuế sử dụng đất, phí bảo vệ môi trường, các loại thuế, phí và lệ phí khác liên quan đến hoạt động khai thác, cũng như nghĩa vụ phục hồi môi trường sau khai thác.

Ông Phụng cho rằng, hiện nay các doanh nghiệp đang phải thực hiện cùng lúc nhiều loại nghĩa vụ tài chính khác nhau, dẫn đến chồng chéo và gia tăng chi phí tuân thủ. Do đó, cần rà soát, điều chỉnh để thống nhất giữa Luật Thuế tài nguyên và Luật Địa chất và Khoáng sản 2024, tránh tình trạng trùng lặp giữa tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và thuế tài nguyên. Hai khoản thu này hiện có cùng cơ sở tính nhưng khác nhau về cơ quan quản lý và phương thức thực hiện, khiến doanh nghiệp khó khăn trong kê khai và nộp thuế.

Ở góc độ chuyên gia, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Chỉnh, Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam, phân tích rằng hai khoản thu nói trên đều đánh vào cùng một đối tượng là quyền khai thác tài nguyên, song lại được quy định ở hai hệ thống pháp luật khác nhau: thuế tài nguyên thuộc thẩm quyền của Bộ Tài chính, còn tiền cấp quyền khai thác mỏ lại do Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý. Nếu không được thiết kế hài hòa, sự chồng chéo này có thể làm giảm hiệu quả quản lý, gây bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp và ảnh hưởng tới tính cạnh tranh của ngành.

Ông Chỉnh đề xuất nên gộp hai khoản thu này thành một loại thuế tài nguyên thống nhất (royalty) do Bộ Tài chính trực tiếp quản lý. Việc tập trung đầu mối quản lý sẽ giúp cơ quan chức năng tính đúng, tính đủ, đảm bảo công bằng và minh bạch, đồng thời giảm bớt thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Về lâu dài, chuyên gia cho rằng việc sửa đổi chính sách thuế và phí trong lĩnh vực khai khoáng cần hướng tới khai thác bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường và tiết kiệm chi phí xã hội. Cùng với đó, quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản cũng nên được hoàn thiện theo hướng xác định giá sàn là mức thuế tài nguyên, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Văn Phụng, để hoạt động khai thác khoáng sản phát triển đúng định hướng mà Bộ Chính trị đã đề ra, cần tiến hành sửa đổi, đơn giản hóa các quy định về thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường, đảm bảo thống nhất, minh bạch, mức động viên hợp lý. Ngoài ra, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ khai thác, chế biến, nhằm nâng cao hiệu suất thu hồi, tận thu tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Hội thảo cũng là dịp để cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng nhìn nhận rõ hơn vai trò của chính sách tài chính minh bạch, ổn định đối với sự phát triển của ngành công nghiệp khoáng sản. Việc hoàn thiện các quy định về thuế và phí không chỉ giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng hành chính mà còn góp phần tăng hiệu quả thu ngân sách, bảo đảm khai thác tài nguyên đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

PV