Hơn 70% bệnh nhân ung thư phổi phát hiện ở giai đoạn muộn và tầm quan trọng của sàng lọc sớm

Ung thư phổi hiện là một trong những bệnh lý ác tính có tỷ lệ mắc và tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Đáng lo ngại, bệnh tiến triển hết sức âm thầm với các triệu chứng ban đầu nghèo nàn, khiến đa số người bệnh chỉ đến viện thăm khám khi tế bào ung thư đã di căn.

Theo số liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (GLOBOCAN 2024), mỗi năm Việt Nam ước tính ghi nhận khoảng 23.085 ca mắc mới và 21.340 ca tử vong do ung thư phổi. Căn bệnh này hiện đứng thứ hai về số ca mắc mới nhưng đứng đầu bảng về số ca tử vong do ung thư.

PGS.TS.BS Đỗ Hùng Kiên, Phó Giám đốc Bệnh viện K cho biết, việc hơn 70% người bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn III hoặc IV chính là nguyên nhân then chốt dẫn đến tỷ lệ tử vong do ung thư phổi vẫn ở mức rất cao. Ở giai đoạn IV, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân giảm sút nghiêm trọng, chỉ còn khoảng 10%. Trái lại, nếu được sàng lọc và phát hiện sớm ngay từ giai đoạn I, tỷ lệ sống sau 5 năm đạt từ 70% đến 90%, thậm chí có thể chạm mức 92% ở những ca bệnh phát hiện ở giai đoạn rất sớm. Do đó, tầm soát định kỳ và phát hiện sớm giữ vai trò quyết định đối với tiên lượng sống của người bệnh.

Một trong những lý do khiến người bệnh dễ bỏ qua mầm bệnh là các dấu hiệu khởi phát thường mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các chứng bệnh hô hấp thông thường. Những biểu hiện như ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực, ho ra máu, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân hay mệt mỏi triền miên đều là những dấu hiệu cảnh báo không được xem nhẹ.

Đặc biệt, giới chuyên môn cảnh báo nguy cơ mắc ung thư phổi không chỉ giới hạn ở nhóm người hút thuốc lá. Tại Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á, tỷ lệ mắc bệnh ở phụ nữ và những người chưa từng hút thuốc vẫn có xu hướng gia tăng. Quan niệm sai lầm cho rằng "không hút thuốc thì không mắc ung thư phổi" đang khiến không ít người dân chủ quan, bỏ qua việc kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Bên cạnh ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Hiện cả nước có hơn 1,7 triệu người đang sống chung với COPD. Đây là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ ba tại Việt Nam với hơn 25.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Đáng báo động, có khoảng 65 - 80% người mắc COPD trong cộng đồng vẫn chưa được chẩn đoán và quản lý y tế.

Trước thực trạng gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng, Bộ Y tế đã chính thức phê duyệt Kế hoạch hoạt động Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026 - 2027, tập trung vào ba bệnh lý chính gồm ung thư phổi, COPD và hen phế quản. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là tăng cường dự phòng, đẩy mạnh sàng lọc phát hiện sớm, nâng cao năng lực điều trị và quản lý người bệnh lâu dài; hướng đến việc giảm tỷ lệ nhập viện, hạn chế các đợt cấp ở bệnh nhân COPD, hen phế quản và nâng cao tỷ lệ phát hiện ung thư phổi ngay từ giai đoạn sớm.

Tại hội nghị triển khai chương trình, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định định hướng của ngành y tế là cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị, chuyển mạnh từ tư duy thụ động khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe toàn diện và liên tục. Trong đó, hệ thống y tế dự phòng và y tế cơ sở được xác định là hai trụ cột căn bản, kết hợp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để đưa dịch vụ sàng lọc sớm đến gần hơn với người dân ngay tại cộng đồng.

Tâm An (t/h)