Lào Cai lấy kỹ năng số của người dân làm thước đo chuyển đổi số

Từ phổ cập công nghệ đến hình thành năng lực số cho toàn xã hội

Trong tiến trình chuyển đổi số, hạ tầng và nền tảng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dân có đủ kỹ năng để sử dụng, khai thác hiệu quả trong công việc và đời sống. Một nền hành chính số khó có thể vận hành thông suốt nếu người dân vẫn lúng túng khi thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, chưa thành thạo sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID hoặc thiếu kỹ năng nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng.

Xuất phát từ yêu cầu đó, UBND tỉnh Lào Cai vừa ban hành Kế hoạch triển khai một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm tiếp tục đẩy mạnh Phong trào "Bình dân học vụ số" năm 2026 nhằm cụ thể hóa Kế hoạch số 97-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Điểm đáng chú ý là phong trào không còn được xác định như một đợt tuyên truyền ngắn hạn mà trở thành chương trình hành động xuyên suốt, gắn trực tiếp với mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Toàn bộ nội dung kế hoạch đều hướng tới mục tiêu tạo chuyển biến thực chất về nhận thức, kỹ năng và thói quen sử dụng dịch vụ số của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, người dân và cộng đồng doanh nghiệp. Việc phổ cập kỹ năng số cũng được gắn với những nhu cầu thiết yếu trong đời sống như sử dụng dịch vụ công trực tuyến, VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, y tế số, giáo dục số, thương mại điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Đáng chú ý, việc triển khai được yêu cầu phải phù hợp với đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới có địa bàn rộng, dân cư phân tán và nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Trong đó, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và các nhóm yếu thế tiếp tục là đối tượng được ưu tiên tiếp cận kỹ năng số theo phương châm "không ai bị bỏ lại phía sau".

Chuyển từ đếm số lớp tập huấn sang đo năng lực số của người dân

Một trong những điểm mới đáng chú ý của kế hoạch là sự thay đổi trong tư duy đánh giá kết quả. Nếu trước đây hiệu quả của nhiều chương trình chuyển đổi số thường được phản ánh qua số lượng hội nghị, lớp tập huấn hay các đợt tuyên truyền thì nay Lào Cai lựa chọn cách tiếp cận khác: lấy chính khả năng người dân sử dụng các dịch vụ số trong thực tế làm thước đo.

Điều đó được thể hiện qua việc người dân có biết sử dụng dịch vụ công trực tuyến; có kích hoạt và khai thác hiệu quả tài khoản VNeID; có thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt; có tiếp cận các dịch vụ y tế số, thương mại điện tử; đồng thời có đủ kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến và bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường số.

Tư duy này được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu rõ ràng. Theo kế hoạch, năm 2026, 100% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động khu vực công phải tham gia học tập, cập nhật kỹ năng số trên nền tảng "Bình dân học vụ số" hoặc các nền tảng học tập số được hướng dẫn; 100% xã, phường triển khai phong trào gắn với nhiệm vụ chuyển đổi số; 100% thôn, tổ dân phố có lực lượng nòng cốt hỗ trợ kỹ năng số; 100% Trung tâm Phục vụ hành chính công tổ chức hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, VNeID và thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, địa phương đặt mục tiêu tối thiểu 40% người dân trưởng thành được xác nhận đạt chuẩn phổ cập kiến thức, kỹ năng số trong năm 2026.

Không chỉ giao chỉ tiêu, kế hoạch còn yêu cầu toàn bộ hoạt động hỗ trợ phải được ghi nhận bằng dữ liệu và minh chứng cụ thể. Việc đánh giá không dựa trên số lượng hoạt động được tổ chức mà dựa trên kết quả đầu ra và mức độ thay đổi trong kỹ năng số của người dân. 

Đưa kỹ năng số đến từng thôn, bản bằng lực lượng tại chỗ

Nếu kỹ năng số được coi là nền tảng của chuyển đổi số thì cộng đồng chính là nơi quyết định hiệu quả của quá trình phổ cập. Theo đó, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các lớp đào tạo tập trung, tỉnh Lào Cai lựa chọn phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, mô hình "Người bản số Lào Cai", thôn số, thôn thông minh cùng các lực lượng tình nguyện để đưa kỹ năng số đến từng hộ dân.

Theo kế hoạch, mỗi thôn, tổ dân phố đều phải có lực lượng nòng cốt hỗ trợ người dân tiếp cận và thực hành kỹ năng số. Hoạt động hướng dẫn sẽ được tổ chức ngay tại nhà văn hóa, trường học, trạm y tế, chợ dân sinh, Trung tâm Phục vụ hành chính công và Bộ phận Một cửa theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", "cầm tay chỉ việc", giúp người dân thực hành trực tiếp trên chính thiết bị của mình.

Đối với các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới chưa có điều kiện kết nối Internet ổn định, tỉnh cũng nghiên cứu xây dựng các gói học liệu ngoại tuyến, tài liệu in và video hướng dẫn lưu sẵn trên thiết bị để người dân vẫn có thể học tập, rèn luyện kỹ năng số mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng mạng.

Để bảo đảm phong trào được triển khai đồng bộ, Công an tỉnh được giao làm cơ quan thường trực điều phối; Sở Khoa học và Công nghệ phụ trách hướng dẫn khai thác nền tảng "Bình dân học vụ số", xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ theo dõi, đánh giá; các sở, ngành triển khai phổ cập kỹ năng số theo từng lĩnh vực như giáo dục, y tế, thương mại điện tử, nông nghiệp và dịch vụ công trực tuyến. Các địa phương đồng thời phải cập nhật dữ liệu, báo cáo kết quả định kỳ để phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Có thể thấy, nếu giai đoạn đầu của chuyển đổi số tập trung xây dựng hạ tầng, nền tảng và cơ sở dữ liệu thì giai đoạn tiếp theo đòi hỏi người dân phải thực sự làm chủ các công cụ số.

Việc Lào Cai lựa chọn lấy kết quả sử dụng dịch vụ số của người dân làm thước đo, thay vì chỉ đánh giá bằng số lượng hoạt động tuyên truyền, cho thấy chuyển đổi số đang được triển khai theo hướng đi vào chiều sâu. Khi kỹ năng số trở thành năng lực phổ biến của cộng đồng, "Bình dân học vụ số" sẽ không chỉ là một phong trào mà còn là nền tảng để hình thành xã hội số, góp phần nâng cao chất lượng quản trị và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Hải Minh