Mã độc ngân hàng trên điện thoại tăng gấp đôi, vượt 162.000 mẫu

Trojan ngân hàng chiếm gần 53% ứng dụng di động độc hại

Theo báo cáo mới đây của Kaspersky, trong quý I/2026, đơn vị này phát hiện 162.275 gói cài đặt mã độc Trojan ngân hàng mới trên thiết bị di động. Con số này cao hơn hai lần tổng số ghi nhận trong cả năm 2024 và tương đương khoảng hai phần ba tổng số của cả năm 2025.

Trojan ngân hàng là nhóm mã độc được thiết kế để đánh cắp thông tin đăng nhập, dữ liệu tài chính hoặc can thiệp vào các hoạt động giao dịch ngân hàng của người dùng. Khi xâm nhập thành công, chúng có thể tìm cách thu thập thông tin nhạy cảm, theo dõi thao tác trên thiết bị hoặc lợi dụng quyền truy cập để thực hiện hành vi gian lận.

Theo dữ liệu ẩn danh từ Kaspersky Security Network, Trojan ngân hàng chiếm 52,96% tổng số ứng dụng di động độc hại được phát hiện trong quý I/2026, tăng đáng kể so với mức khoảng 31% tính chung cả năm 2025.

Cũng trong quý đầu năm, Kaspersky ghi nhận tổng cộng 306.070 gói cài đặt độc hại, trong đó có 439 gói liên quan đến mã độc tống tiền trên thiết bị di động. Hơn 2,67 triệu vụ tấn công liên quan đến mã độc, phần mềm quảng cáo và phần mềm di động không mong muốn đã bị ngăn chặn.

Các số liệu này phản ánh khối lượng mối đe dọa được phát hiện và xử lý trong hệ thống theo dõi của Kaspersky, không đồng nghĩa với số lượng người dùng đã trở thành nạn nhân.

Điện thoại thông minh trở thành mục tiêu của tội phạm mạng

Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào điện thoại thông minh trong mua sắm, giải trí, liên lạc, làm việc và giao dịch tài chính đang tạo thêm cơ hội cho tội phạm mạng khai thác dữ liệu cá nhân.

Khác với trước đây, khi nhiều cuộc tấn công tập trung vào máy tính, thiết bị di động hiện lưu trữ lượng lớn thông tin nhạy cảm như mật khẩu, tin nhắn, hình ảnh, dữ liệu công việc và thông tin truy cập dịch vụ ngân hàng. Việc chiếm quyền kiểm soát một thiết bị có thể mở ra cơ hội tiếp cận nhiều tài khoản và dữ liệu khác nhau.

Ông Choon Hong Chee, Giám đốc Kênh Người tiêu dùng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Kaspersky, cho biết tội phạm mạng đang sử dụng nhiều phương thức tinh vi để phát tán ứng dụng độc hại.

Các hình thức phổ biến gồm ứng dụng từ kho không chính thức, đường dẫn lừa đảo, chương trình tặng quà giả mạo, ứng dụng hợp pháp bị chỉnh sửa, quảng cáo độc hại và các chiêu trò lừa người dùng cung cấp thông tin nhạy cảm.

Đáng chú ý, một số chiến dịch tấn công được triển khai theo nhiều giai đoạn. Ban đầu, kẻ gian có thể gửi tệp tin, đường dẫn hoặc ứng dụng trông có vẻ vô hại. Sau khi tạo được sự tin tưởng hoặc khiến người dùng cấp quyền truy cập, chúng mới triển khai các hành vi độc hại nhằm thu thập dữ liệu hoặc chiếm quyền kiểm soát thiết bị.

Kaspersky cũng ghi nhận các mã độc cửa hậu được cài sẵn trong phần mềm cơ sở của thiết bị ngay từ quá trình sản xuất, điển hình như Triada và Keenadu, nằm trong nhóm mối đe dọa di động được phát hiện thường xuyên.

Đặc điểm của loại mã độc này là nguy cơ xuất hiện ngay từ nền tảng phần mềm của thiết bị, khiến việc nhận diện và xử lý có thể phức tạp hơn so với trường hợp người dùng tự cài đặt một ứng dụng đáng ngờ.

Một tin nhắn lừa đảo có thể gây thiệt hại hàng trăm USD

Bên cạnh mã độc ngân hàng, lừa đảo qua ứng dụng nhắn tin tiếp tục là mối đe dọa đáng chú ý. Trong nghiên cứu riêng mang tên “The Great Messaging Heist”, Kaspersky cho biết thiệt hại trung bình của một vụ lừa đảo qua ứng dụng nhắn tin thành công là 733 USD.

Hơn một nửa số vụ lừa đảo thành công, tương đương 52%, diễn ra trong chưa đầy 30 phút kể từ lần đầu kẻ gian tiếp cận nạn nhân đến khi lấy được tiền hoặc dữ liệu cá nhân. Khoảng thời gian ngắn này cho thấy tốc độ thao túng tâm lý và thúc ép nạn nhân hành động có thể quyết định kết quả của một cuộc tấn công.

Nghiên cứu cũng cho biết 66% nạn nhân tin rằng kẻ gian đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi lừa đảo. Trong số các hình thức được đề cập, tin nhắn do AI soạn thảo chiếm 42%, giọng nói được tạo hoặc sao chép bằng AI chiếm 31%, còn hình ảnh hoặc video giả mạo bằng công nghệ deepfake chiếm 25%.

Các tỷ lệ trên phản ánh những hình thức được người tham gia nghiên cứu nhận diện, không nhất thiết đại diện cho tỷ trọng của toàn bộ các vụ lừa đảo trên thị trường.

Việc ứng dụng AI giúp kẻ gian tạo nội dung thuyết phục hơn, giả mạo cách diễn đạt hoặc bắt chước giọng nói, hình ảnh của người quen, đồng nghiệp và đại diện tổ chức. Điều này khiến người dùng khó phân biệt thật - giả nếu chỉ dựa vào cách viết, giọng nói hoặc hình ảnh hiển thị trên màn hình.

Cách hạn chế nguy cơ mất tiền và dữ liệu từ điện thoại

Trước sự gia tăng của các mối đe dọa trên thiết bị di động, người dùng cần thận trọng khi cài đặt ứng dụng và thực hiện giao dịch tài chính.

Ứng dụng nên được tải từ kho chính thức hoặc nguồn được nhà cung cấp xác nhận. Người dùng cần kiểm tra tên nhà phát triển, đánh giá và quyền truy cập trước khi cài đặt; đồng thời hạn chế cấp quyền không cần thiết cho các ứng dụng, đặc biệt là quyền đọc tin nhắn, hiển thị trên ứng dụng khác hoặc hỗ trợ điều khiển thiết bị.

Không nên bấm vào đường dẫn nhận qua tin nhắn lạ, cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn của người không rõ danh tính hoặc cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin ngân hàng để nhận quà, hoàn tiền hay xác minh tài khoản.

Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin từ người thân, đồng nghiệp, ngân hàng hay cơ quan chức năng qua tin nhắn, người dùng nên xác minh qua một kênh độc lập. Việc gọi lại số điện thoại đã lưu hoặc liên hệ trực tiếp với tổ chức liên quan sẽ giúp giảm nguy cơ bị đánh lừa bởi tài khoản giả mạo hoặc nội dung do AI tạo ra.

Bên cạnh đó, cần cập nhật hệ điều hành, ứng dụng ngân hàng và phần mềm bảo mật; bật xác thực nhiều lớp khi có thể; không sử dụng thiết bị đã bị can thiệp hệ thống để giao dịch tài chính. Nếu nghi ngờ điện thoại bị nhiễm mã độc, người dùng nên liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức để kiểm tra giao dịch, bảo vệ tài khoản và đổi thông tin đăng nhập từ một thiết bị an toàn.

Trong bối cảnh điện thoại ngày càng trở thành trung tâm của các hoạt động tài chính và đời sống số, bảo vệ thiết bị không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật. Đây cũng là một phần quan trọng trong việc bảo vệ tài sản, dữ liệu cá nhân và an toàn giao dịch của mỗi người dùng.

Thảo Phương (t/h)