Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi các tỷ lệ an toàn theo hướng tiệm cận chuẩn Basel III

Một trong những điều chỉnh quan trong nhất của Dự thảo thay thế Thông tư 22 là chuyển từ chỉ tiêu “tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi” (LDR) sang “tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn” (CDR) và “tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng NSFR (Net Stable Funding Ratio) được sử dụng thay thế cho “tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn”

Cụ thể, tỷ lệ cho vay trên huy động CDR thay thế tỷ lệ LDR, là tỷ lệ NHNN đưa ra, áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp khi tỷ lệ LCR và NSFR chưa đạt 100% theo chuẩn Basel III. Theo đó tỷ lệ CDR kiểm soát tăng trưởng tín dụng dựa trên huy động thực với khoản huy động chỉ được tính toán trên thị trường 1 (tiền gửi dân cư), khoản cho vay được loại trừ khoản mục được tài trợ từ vốn chủ sở hữu. Ngân hàng sẽ không còn dư địa xử lý kỹ thuật từ thị trường liên ngân hàng để đáp ứng các chỉ tiêu an toàn mang tính thời điểm.

Tỷ lệ NSFR được sử dụng thay thế cho tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, theo đó việc mở rộng tài sản cần được đảm bảo bằng phần nguồn vốn tương ứng, thể hiện qua nguồn vốn ổn định sẵn có tương đương nguồn vốn ổn định theo yêu cầu. Việc tính toán nguồn vốn ổn định để xác định NSFR dựa trên hệ số ổn định áp dụng với từng loại tài sản, nguồn vốn, có phân loại theo kỳ hạn cũng như loại hình tài trợ và đối tác. Tỷ lệ NSFR được áp dụng theo từng bước, lần lượt 90% năm 2028, 95% năm 2029 và 100% từ năm 2030, đạt chuẩn Basel III.

Chứng khoán SHS cho rằng, tỷ lệ CDR khi được áp dụng trong thời gian chuyển tiếp được đánh giá là khó khăn đối với hệ thống Ngân hàng khi nguồn vốn liên Ngân hàng hiện chiếm trên 18% tổng nợ phải trả toàn hệ thống với quy mô khoảng 3,5 triệu tỷ đồng tại thời điểm cuối Q1.2026. Tính toán của SHS theo số liệu tại thời điểm cuối quý I/2026 cho thấy, tất cả các ngân hàng đều có tỷ lệ CDR tăng so với LDR và khá nhiều Ngân hàng không đáp ứng tỷ lệ CDR 85%; do đó sẽ ảnh hưởng đến khả năng mở rộng tín dụng nếu CDR được áp dụng.

Bên cạnh đó, SHS đánh giá với việc thị trường liên ngân hàng là kênh quan trọng để NHNN điều tiết thanh khoản và định hướng lãi suất, việc quy định loại trừ nguồn vốn liên ngân hàng khỏi cơ sở tính toán khả năng cấp tín dụng (CDR) khiến các ngân hàng buộc phải tập trung huy động vốn trên thị trường 1, từ đó thu hẹp vai trò phân bổ vốn của thị trường 2. Điều này có thể dẫn đến kênh truyền dẫn lãi suất từ NHNN qua nghiệp vụ thị trường mở đến thị trường liên ngân hàng và lãi suất huy động trên thị trường 1 bị suy yếu, làm giảm hiệu lực điều hành chính sách tiền tệ của NHNN.

Hiện quy định về CDR vẫn đang ở phần dự thảo và SHS kỳ vọng có sự điều chỉnh khi Thông tư được ban hành. Quy định về CDR cũng sẽ thúc đẩy các Ngân hàng đẩy nhanh tiến trình áp dụng Basel III, đáp ứng tỷ lệ LCR và NSFR 100% để không phải áp dụng tỷ lệ CDR.

Theo SHS, việc áp dụng LCR và NSFR đặt ra yêu cầu các Ngân hàng cần cơ cấu lại bảng cân đối để đáp ứng tỷ lệ. Việc áp dụng LCR và NSFR theo chuẩn Basel III là định hướng tích cực và cần thiết đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam trong trung và dài hạn, giúp hệ thống Ngân hàng nâng cao tính thanh khoản và năng lực quản trị rủi ro.

Tuy nhiên, việc đảm bảo LCR và NSFR cũng là thách thức đối với hệ thống Ngân hàng Việt Nam khi tiền gửi ngắn hạn, tiền gửi liên Ngân hàng và tiền gửi Kho bạc được đánh giá là nguồn tiền gửi kém ổn định, áp dụng hệ số rút tiền cao khi tính toán LCR cũng như hệ số ổn định thấp khi tính toán NSFR. Quy định này có tác động điều chỉnh cơ cấu bảng cân đối kế toán của Ngân hàng, kiểm soát hoạt động cho vay dựa trên huy động, khuyến khích giảm cho vay dài hạn, tăng cho vay ngắn hạn, tăng đầu tư tài sản thanh khoản cao (TPCP) để đáp ứng các chỉ tiêu an toàn.

Hệ thống Ngân hàng Việt Nam đã có sự chuẩn bị cho Basel III với nhiều Ngân hàng như ACB, VIB, MBB, VPB, TCB... tuyên bố triển khai Basel III cũng như áp dụng tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản LCR và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng NSFR trong giám sát rủi ro định kỳ. Tuy nhiên, việc triển khai LCR và NSFR đang đặt ra không ít thách thức, bao gồm chi phí tuân thủ gia tăng khi ngân hàng phải nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản hơn thay vì ưu tiên tài sản sinh lời, áp lực huy động vốn dài hạn trong bối cảnh thị trường trái phiếu còn chưa phát triển đầy đủ, cũng như yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị rủi ro thanh khoản nội bộ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh lời.

SHS cũng cho rằng tác động của dự thảo thông tư mang tính phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Nhóm được hưởng lợi bao gồm các NHTM Quốc doanh với lợi thế cạnh tranh đặc thù nhờ nguồn tiền gửi Kho bạc Nhà nước, các ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn CASA cao và các ngân hàng bán lẻ có nền tảng huy động vững chắc từ khách hàng cá nhân cũng có lợi thế khi tính toán các chỉ tiêu tuân thủ.

Ngược lại, nhóm ngân hàng có tỷ lệ CASA thấp, phụ thuộc lớn vào nguồn vốn liên ngân hàng và đang duy trì tỷ lệ cho vay trên huy động ở mức cao sẽ phải đối mặt với áp lực đáng kể trong việc tái cơ cấu bảng cân đối kế toán để tuân thủ các quy định mới. Để thích ứng, các ngân hàng này cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là đẩy mạnh phát triển tài khoản thanh toán nhằm cải thiện tỷ lệ CASA, kéo dài kỳ hạn huy động để tăng tính ổn định của nguồn vốn và tái cơ cấu danh mục tín dụng theo hướng giảm tỷ trọng cho vay trung dài hạn.

“Nhìn chung việc nâng cao chuẩn mực thanh khoản toàn hệ thống Ngân hàng là xu hướng tất yếu. Hiện Thông tư đang ở bản dự thảo và nhà đầu tư đang kỳ vọng thông tin cụ thể hơn về việc áp dụng tỷ lệ CDR. Để phát huy hiệu quả của các chỉ tiêu an toàn, cần có lộ trình triển khai phù hợp với thực trạng thị trường vốn và năng lực của tổ chức tín dụng, tránh tạo ra áp lực thanh khoản đột ngột hoặc làm thu hẹp khả năng cấp tín dụng cho nền kinh tế trong giai đoạn chuyển tiếp”, SHS cho hay.

Thu Trang (t/h)