Ngân hàng Việt và bài toán 'ế' cổ phần ngoại

Kể từ ngày 19/5 tới đây, quy định mới về tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các tổ chức tín dụng (TCTD) chính thức có hiệu lực. Những quy định này mở đường cho việc nâng room ngoại lên 49% tại các ngân hàng chuyển giao bắt buộc, thay vì mức trần (30%) như trước đây. Đây là một trong những nội dung được bổ sung tại Nghị định số 69/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 01/2014/NĐ-CP ngày 3/1/2014 về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần của tổ chức tín dụng Việt Nam, vừa được Chính phủ ban hành.

Thực trạng tỷ lệ room ngoại tại ngân hàng Việt

Ngân hàng nói riêng và ngành tài chính nói chung luôn là lĩnh vực thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài. Nhiều nhà đầu tư từ Hàn Quốc, Nhật Bản,… đã đầu tư vào các ngân hàng Việt Nam.

Tính đến tháng 4/2025, tại Việt Nam có 27 ngân hàng thương mại đã niêm yết cổ phiếu trên các sàn giao dịch chứng khoán. Trong đó, nhiều ngân hàng có tỷ lệ sở hữu cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài (room ngoại) thấp hơn mức tối đa cho phép (30%), thậm chí chưa sử dụng đến room ngoại. Điều này xuất phát từ các chiến lược riêng như chờ đợi đối tác chiến lược phù hợp, kiểm soát cấu trúc cổ đông hoặc do chưa thu hút được sư quan tâm từ nhà đầu tư nước ngoài.

Hiện, mức trần room ngoại đối với các ngân hàng tại Việt Nam đã được lấp đầy, với tỷ lệ tối đa 30%. Theo thống kê từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSD), tính đến ngày 18/4/2025 có 13/27 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán có tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên 15%; Trong đó, một số ngân hàng đã kín hoặc gần kín room ngoại như: Ngân hàng Á Châu – ACB (29,97%), Ngân hàng TMCP Tiên Phong - TPBank (23,61%), Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam - MSB (27,28%), Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – VietinBank (26,76%), Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng – VPBank (24,54%), Ngân hàng Quân đội  - MBBank (21,17%), Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam – Techcombank (22,50%),…

Ngược lại, một số ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nước ngoài rất thấp dưới 5% như: VIB (4,99%), Eximbank (3,64%), SHB (2,77%), KienLong Bank (0,99%), LPBank (0,76%),… Đối với Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam - Eximbank, trong tài liệu chuẩn bị họp Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên 2025, HĐQT trình ĐHĐCĐ xem xét, thông qua đề xuất quy định tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tại Eximbank không vượt quá 6% vốn điều lệ của nhà băng từng thời kỳ. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung thêm Khoản 6, Điều 20 Điều lệ với nội dung: “6. Tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tại Eximbank không vượt quá 6% (sáu phần trăm) vốn điều lệ của Eximbank từng thời kỳ”.

Tại Tài liệu Đại hội, Eximbank cho biết, đề xuất nói trên nhằm mục đích ổn định cơ cấu cổ đông, phù hợp với định hướng phát triển dài hạn của Eximbank, đồng thời, để giữ và duy trì tỷ lệ sở hữu cổ phần nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược tham gia đầu tư vào Eximbank. Dữ liệu thống kê cho thấy, tại ngày 3/4/2025, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại Eximbank ở mức 3,64%, room ngoại còn trống lên tới 491 triệu cổ phiếu, tương ứng gần 26,33%.

Với những ngân hàng có quy mô nhỏ đến trung bình, việc hạn chế tỷ lệ sở hữu nức ngoài cũng giúp tránh rủi ro thâu tóm hoặc thay đổi quá nhanh cơ cấu cổ đông. Đây là yếu tố mang tính phòng thủ, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài chính có nhiều biến động. Ngoài ra, một số ngân hàng vẫn có lượng cổ phần lớn nằm trong tay nhóm cổ đông sáng lập, nên việc nới room không được ưu tiên để duy trì quyền kiểm soát.

Thậm chí, nhiều nhà băng có tỷ lệ sở hữu cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài gần như bằng 0% hoặc vẫn còn nguyên room ngoại. Điển nhình như: VietABank (0,23%), BVBank (0,08%), PG Bank (0,05%) và Bac A Bank (0%).

Bên cạnh đó, một số nhà băng dù chưa chạm ngưỡng tối đa 30% về room ngoại, nhưng lại lựa chọn phương án khóa room ngoại ở mức thấp nhất để gành dư địa huy động vốn sau này, như: VIB (4,99%), LPBank (5%), BVBank (5%), VietABank (5%),… Đơn cử, từ đầu tháng 7/2024, VIB đã khóa room ngoại ở mức 4,99%. Trước đó, room ngoại được ngân hàng này giới hạn ở mức 20,5% và luôn trong tình trạng được lấp đầy. Việc điều chỉnh tỷ lệ sở hữu nước ngoài là một phần trong chiến lược quản lý vốn và cơ cấu cổ đông của VIB. “Việc giảm room ngoại sẽ giúp VIB thuận lợi hơn cho việc tìm kiếm đối tác chiến lược mới”, báo cáo của Công ty Chứng khoán SSI nhận định.

Có thể thấy, một trong những lý do phổ biến khiến các ngân hàng chủ động không mở hoặc chỉ mở một phần room ngoại là để giữ chỗ cho nhà đầu tư chiến lược. Thay vì mở room cho toàn bộ thị trường, họ lựa chọn phương án thận trọng, nhằm đảm bảo khi có đối tác thực sự phù hợp về chiến lược, công nghệ, mạng lưới… thì vẫn còn tỷ lệ sở hữu để đàm phán. Ví dụ điển hình là BVBank, LPBank hay HDBank, các ngân hàng này đều khóa room ở mức thấp (5% – 17%) để phục vụ các kế hoạch hợp tác chiến lược trong tương lai.

Tuy nhiên, không phải ngân hàng nào cũng hấp dẫn nhà đầu tư quốc tế. Một số ngân hàng, đặc biệt là những ngân hàng nhỏ hoặc ít hoạt động nổi bật, khó thu hút dòng vấn ngoại do chưa đáp ứng các các tiêu chí về hiệu quả kinh doanh, minh bạch thông tin, quản trị rủi ro hoặc chiến lược tăng trưởng dài hạn. Các ngân hàng như VietABank, PGBank, KienLongBank hay VietBank đều có tỷ lệ sở hữu nước ngoài gần như bằng 0%, một phần đến từ sự “thờ ơ” của dòng vốn ngoại.

Trong khi, một số ngân hàng như: ACB, TPBank, MBBank, VietinBank,… đã đạt mức sở hữu nước ngoài tối đa 30%, thậm chí nhà đầu tư ngoại vẫn muốn mua thêm do ngân hàng có chiến lược kinh doanh rõ ràng, khả năng bảo toàn vốn ổn định, nhiều mảng đầu tư tiềm năng và sở hữu tệp khách hàng trung thành nhờ uy tín được xây dựng lâu dài.

Giới chuyên gia dự báo, dòng vốn ngoại sẽ có xu hướng chảy vào thị trường ngân hàng Việt Nam trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc đầu tư Công ty quản lý quỹ Dragon Capital: Rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư nước ngoài khi muốn tham gia vào các ngân hàng vẫn là giới hạn tỷ lệ sở hữu tối đa 30%, trong khi không phải ngân hàng nào cũng còn nguyên room ngoại. Thực tế, có không ít nhà đầu tư nước ngoài muốn đầu tư vào các ngân hàng Việt với mục đích kiếm lời. Với mục tiêu đó, họ sẽ tìm các ngân hàng tốt để đầu tư, song cũng có nhà đầu tư muốn hợp tác lâu dài, nhất là những nhà băng còn nhiều room ngoại. Có 3 tiêu chuẩn chính mà khối ngoại tập trung xem xét ngân hàng nội là lợi nhuận trong quá khứ và kỳ vọng ở tương lai; bộ máy quản trị tốt; ngân hàng đã niêm yết để có thể thoái vốn khi cần.

Việc nâng room ngoại trong các ngân hàng là cần thiết

Theo giới phân tích, việc nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn vào ngân hàng Việt là điều tốt cho các nhà băng nội. Các nhà đầu tư nước ngoài đã mang lại những thay đổi tích cực về tài chính, công nghệ, quản trị và điều hành tại các tổ chức tín dụng theo hướng tiếp cận gần hơn với các thông lệ, chuẩn mực quốc tế. Do đó, việc nâng giới hạn sở hữu nước ngoài trong các ngân hàng là cần thiết.

Thực tế, dù sức khỏe tài chính của hệ thống ngân hàng Việt Nam đã được cải thiện, nhưng nhìn chung, hệ thống ngân hàng vẫn đang mỏng vốn, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) vẫn thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.

Liên quan đến vấn đề này, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Trường Đại học Kinh tế TPHCM cho rằng: Việc thu hút sự tham gia của nhà đầu tư chiến lược nước ngoài không chỉ giúp các ngân hàng tăng thêm nguồn lực tài chính mà còn là sự hỗ trợ về công nghệ, quản trị, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Còn theo ông Dominic Scriven - nhà sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành Dragon Capital, rào cản lớn nhất hiện nay đối với nhà đầu tư nước ngoài khi muốn tham gia ngân hàng Việt vẫn là việc hạn chế room. Do đó, hầu hết ngân hàng đều kỳ vọng được nới room ngoại để có thêm dư địa cho các phương án huy động vốn trong tương lai, có thể là thông qua chào bán cho cổ đông nước ngoài.

Theo Nghị định số 69/2025 ngày 18/3/2025 của Chính phủ vừa ban hành về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần của tổ chức tín dụng Việt Nam, tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tại ngân hàng thương mại nhận chuyển giao bắt buộc (không bao gồm các ngân hàng thương mại do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ) được vượt 30% nhưng không vượt quá 49% vốn điều lệ.

Như vậy, kể từ ngày 19/5, MBBank, HDBank và VPBank sẽ  được nới room ngoại lên 49% sau khi nhận chuyển giao bắt buộc theo Nghị định 69/2025 vừa được Chính phủ ban hành. Đây được xem là cơ hội cho không chỉ nhà đầu tư ngoại khi muốn tham gia vào các nhà bằng này mà 3 ngân hàng trên có thêm điều kiện hút vốn ngoại, tăng năng lực tài chính.

Việc tỷ lệ sở hữu cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài (room ngoại) tại nhiều ngân hàng vẫn thấp, dưới room cho phép, là kết quả của nhiều yếu tố đan xen: từ chiến lược giữ chỗ, kiểm soát quyền lực, cho đến những hạn chế về sức hút đầu tư hoặc trở ngại pháp lý. Dù vậy, đây cũng có thể được xem là cơ hội tiềm năng cho khối ngoại trong tương lai, nhất là khi ngành ngân hàng Việt Nam tiếp tục hội nhập sâu hơn với thị trường tài chính toàn cầu và nhu cầu tăng vốn, cải thiện quản trị ngày càng tăng.

Minh An