Ngoại giao khoa học và công nghệ phải mở đường cho công nghệ chiến lược

Phát biểu tại Phiên trao đổi, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho rằng, thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia ngày càng phụ thuộc vào khả năng tiếp cận, sáng tạo và làm chủ công nghệ, đặc biệt là các công nghệ chiến lược. 

Đây là những công nghệ có ý nghĩa quyết định đối với năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và an ninh quốc gia. Vì vậy, Việt Nam không thể chỉ mua, thuê hoặc tham gia ở các khâu gia công, thiết kế, mà phải từng bước tiến tới làm chủ công nghệ.

Làm chủ công nghệ lõi để nâng cao năng lực tự chủ

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, mục tiêu đặt ra không chỉ là sản xuất nhiều hơn, mà phải tạo ra giá trị gia tăng cao ngay trong nước. Đây không chỉ là yêu cầu của riêng ngành khoa học và công nghệ, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với quá trình phát triển đất nước.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương chỉ rõ, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược. Theo đó, mỗi công nghệ phải gắn với một bài toán lớn của đất nước, tạo ra sản phẩm cụ thể, có doanh nghiệp dẫn dắt và lộ trình rõ ràng để từng bước hình thành năng lực công nghệ quốc gia.

Thời gian qua, doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ một số công nghệ quan trọng, như mạng 5G, thiết bị bay không người lái và camera AI. 

Việt Nam cũng đã hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo với sự tham gia của nhiều chuyên gia tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tuy vậy, theo Thứ trưởng, Việt Nam vẫn còn thiếu công nghệ lõi trong nhiều lĩnh vực; thiếu tổng công trình sư, chuyên gia đầu ngành; chưa kết nối sâu với các tập đoàn công nghệ lớn và còn thiếu thị trường cho sản phẩm công nghệ Việt Nam.

Phát huy vai trò cầu nối của ngoại giao KH&CN

Để khắc phục những khoảng trống này, theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, ngoại giao khoa học và công nghệ cần chuyển từ hợp tác nghiên cứu, trao đổi học thuật sang thu hút trực tiếp các nguồn lực phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Theo đó, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần tập trung vào 3 nhiệm vụ. 

Thứ nhất, chủ động kết nối với đối tác công nghệ, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các tập đoàn công nghệ lớn đầu tư tại Việt Nam nhằm thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ hai, cần tập hợp và phát huy mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, coi đây là nguồn lực chiến lược cho phát triển công nghệ quốc gia. 

Thứ ba, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế và cung cấp kịp thời thông tin về xu hướng công nghệ, chính sách kiểm soát xuất khẩu, tiêu chuẩn và các rào cản kỹ thuật mới.

Với tinh thần đó, Bộ KH&CN cam kết tiếp tục đồng hành, phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, các Bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác quốc tế để xây dựng nền ngoại giao khoa học và công nghệ hiện đại, thực chất, hiệu quả, góp phần đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển đất nước.

PV