Những doanh nghiệp Nhà nước nào đang được chú ý trong làn sóng thoái vốn mới?

Hàng loạt doanh nghiệp vốn hóa lớn còn tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao

Theo thống kê của BSC Research, tính đến ngày 31/12/2025, nhiều doanh nghiệp Nhà nước hoặc doanh nghiệp thuộc các tập đoàn, tổng công ty có vốn Nhà nước đang niêm yết, đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán với tỷ lệ sở hữu Nhà nước ở mức cao.

Trong nhóm do Bộ Tài chính quản lý, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) có vốn hóa khoảng 175.935 tỷ đồng và Nhà nước sở hữu 95,4%. Tổng công ty Khí Việt Nam (GAS) có vốn hóa 174.698 tỷ đồng, tỷ lệ sở hữu Nhà nước 95,8%; Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) có vốn hóa 104.800 tỷ đồng, Nhà nước nắm 96,8%.

Các doanh nghiệp khác cũng có tỷ lệ sở hữu Nhà nước đáng kể như Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) 92,1%, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (MVN) 99,5%, Petrolimex (PLX) 75,9%, Tập đoàn Bảo Việt (BVH) 68% và PV Power (POW) 79,9%.

Ở nhóm doanh nghiệp có vốn Nhà nước do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quản lý, Vietcombank có vốn hóa khoảng 480.451 tỷ đồng, tỷ lệ sở hữu Nhà nước 74,8%; BIDV có vốn hóa 273.131 tỷ đồng và Nhà nước sở hữu 79,6%.

Trong khi đó, Viettel Global (VGI) có vốn hóa 212.738 tỷ đồng, tỷ lệ sở hữu Nhà nước 99%; Vietnam Airlines (HVN) có vốn hóa 77.476 tỷ đồng và Nhà nước sở hữu 86,4%. Sabeco có vốn hóa 62.846 tỷ đồng, với tỷ lệ sở hữu Nhà nước 36%.

Những con số này cho thấy dư địa cơ cấu lại vốn Nhà nước trên thị trường chứng khoán vẫn đáng kể, song việc doanh nghiệp nào thực hiện cổ phần hóa hoặc thoái vốn còn phụ thuộc vào tiêu chí phân loại, kế hoạch của cơ quan đại diện chủ sở hữu và đặc thù từng lĩnh vực.

Nhiều lĩnh vực tiếp tục được Nhà nước nắm giữ tỷ lệ cao

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo BSC là sự thay đổi về tiêu chí sở hữu Nhà nước theo Quyết định 40/2026.

Theo phân tích của BSC, trong giai đoạn 2026–2030, Nhà nước tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại các nhóm lĩnh vực như quốc phòng, an ninh; năng lượng và hạ tầng thiết yếu; một số lĩnh vực tài chính – tiền tệ đặc thù; thông tin, truyền thông, văn hóa; thủy lợi, lâm nghiệp, phòng chống thiên tai; công nghệ cao và một số hoạt động dầu khí.

Đối với nhóm Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn trở lên, Quyết định 40/2026 tiếp tục bao gồm một số lĩnh vực hạ tầng giao thông quan trọng, khoáng sản quy mô lớn, tài chính – ngân hàng và một số lĩnh vực an sinh, lương thực.

Đáng chú ý, BSC chỉ ra một số thay đổi theo hướng nâng tỷ lệ sở hữu Nhà nước. Chẳng hạn, hoạt động bán buôn lương thực có vai trò bảo đảm cân đối lớn hoặc bình ổn thị trường được đưa lên nhóm Nhà nước nắm giữ 100%. Một số lĩnh vực hàng không, nước sạch, thoát nước đô thị và công ích đặc thù cũng được xác định tỷ lệ sở hữu từ 65% trở lên.

Ở chiều ngược lại, một số lĩnh vực không còn thuộc tiêu chí phân loại để Nhà nước tiếp tục nắm giữ. BSC dẫn ví dụ lĩnh vực vận tải đường biển quốc tế và trồng, chế biến cao su, cà phê trong những trường hợp được nêu tại bảng đối chiếu Quyết định 40/2026.

Bài toán tỷ lệ sở hữu và “room” cổ phiếu tự do

Một vấn đề khác được BSC đề cập là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) của các doanh nghiệp có nguồn gốc DNNN.

Theo UBCKNN được BSC dẫn lại, thị trường có khoảng 789 công ty đại chúng có nguồn gốc từ DNNN, trong đó có một số doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện về “công ty đại chúng”. Báo cáo phân loại 67 công ty không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông do tỷ lệ free-float thấp, 53 công ty chưa đáp ứng điều kiện về vốn điều lệ tối thiểu và 41 công ty chưa thực hiện niêm yết hoặc đăng ký giao dịch.

Đối với nhóm có tỷ lệ free-float thấp, một trong những giải pháp được đưa ra là cổ đông lớn, đặc biệt là cổ đông Nhà nước, chuyển nhượng bớt phần vốn sở hữu thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn chứng khoán.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn, qua đó pha loãng tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn hiện hữu. Việc gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng cũng được xem là giải pháp nhằm cải thiện thanh khoản và tăng khả năng thu hút nhà đầu tư.

Dư địa thoái vốn vẫn còn lớn

Dữ liệu của BSC cho thấy hoạt động thoái vốn DNNN từng đạt quy mô rất lớn trong giai đoạn 2016–2018. Nổi bật nhất là thương vụ Bộ Công Thương thoái vốn tại Sabeco cho ThaiBev vào tháng 12/2017, với giá trị 109.972 tỷ đồng. BSC đánh giá đây là thương vụ thoái vốn lớn nhất trong danh sách được thống kê và riêng thương vụ này chiếm khoảng 47% tổng giá trị thoái vốn từ năm 2005 đến nay.

Các thương vụ lớn khác gồm SCIC thoái vốn tại Vinamilk với giá trị 11.286 tỷ đồng năm 2016 và 8.990 tỷ đồng năm 2017; SCIC thoái vốn tại Vinaconex với giá trị 7.366 tỷ đồng năm 2018.

Sau giai đoạn sôi động 2016–2018, hoạt động cổ phần hóa và thoái vốn chững lại. Tuy nhiên, BSC ghi nhận hoạt động đấu giá bắt đầu có tín hiệu tích cực trở lại trong năm 2025, phù hợp với chủ trương cơ cấu lại DNNN và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.

Việc tiếp tục rà soát danh mục doanh nghiệp, xác định lĩnh vực Nhà nước cần nắm giữ và thúc đẩy cơ cấu lại vốn đang mở ra dư địa cho hoạt động cổ phần hóa, thoái vốn trong những năm tới. Với hàng loạt doanh nghiệp quy mô lớn đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, quá trình này nếu được triển khai theo đúng tiêu chí và lộ trình có thể tiếp tục tạo thêm nguồn hàng cho thị trường chứng khoán, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn Nhà nước.

Anh Vũ