Làn sóng cổ phần hóa, IPO mới có thể trở lại trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Hoạt động cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từng tạo ra những đợt “sóng” lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo BSC Research, quá trình này có thể được nhìn nhận qua các giai đoạn nổi bật từ năm 2006 đến nay, trong đó giai đoạn 2006–2009 là làn sóng đầu tiên, 2016–2018 là giai đoạn bùng nổ thứ hai và từ năm 2025, thị trường bắt đầu xuất hiện dấu hiệu của làn sóng thứ ba.

Ba giai đoạn đáng chú ý

Theo báo cáo “Market Waves” Kỳ 4 của BSC Research, làn sóng đầu tiên diễn ra trong giai đoạn 2006–2009, gắn với xu hướng tăng trưởng đầu tiên của thị trường chứng khoán và thời điểm Việt Nam gia nhập WTO. Khoảng 71 doanh nghiệp thực hiện các thương vụ với tổng giá trị khoảng 40.829 tỷ đồng, tạo nền móng cho quá trình IPO của nhiều doanh nghiệp đầu ngành và ngân hàng lớn.

Trong nhóm này có những thương vụ quy mô lớn như Vietcombank trị giá 10.516 tỷ đồng, Đạm Phú Mỹ 6.997 tỷ đồng, Sabeco 5.485 tỷ đồng và Bảo Việt 4.393 tỷ đồng.

Giai đoạn thứ hai, từ 2016–2018, được BSC đánh giá là thời kỳ “bùng nổ blue-chip”. Môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi, dòng vốn của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài và việc Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi của FTSE là những yếu tố hỗ trợ hoạt động IPO.

Trong giai đoạn này, khoảng 120 doanh nghiệp thực hiện IPO với tổng giá trị 117.388 tỷ đồng. Một số thương vụ nổi bật gồm Vinhomes 30.753 tỷ đồng, Techcombank 21.005 tỷ đồng, Vincom Retail 16.798 tỷ đồng, HDBank 6.810 tỷ đồng và VPBank 5.680 tỷ đồng. BSC cho biết riêng năm 2018, giá trị IPO đạt đỉnh, tương đương khoảng 34% tổng giá trị IPO từ năm 2007 đến nay.

Ngược lại, giai đoạn 2019–2024 chứng kiến sự trầm lắng. Báo cáo cho rằng việc sửa đổi Luật Chứng khoán với các điều kiện IPO, niêm yết chặt chẽ hơn, tác động của đại dịch COVID-19, việc siết thị trường trái phiếu và xu hướng doanh nghiệp tập trung chuyển sàn khiến dòng tiền IPO suy giảm rõ rệt. Trong giai đoạn này, 37 doanh nghiệp thực hiện IPO với tổng giá trị khoảng 6.567 tỷ đồng.

“Sóng 3” xuất hiện từ năm 2025

BSC Research cho rằng làn sóng thứ ba có xu hướng quay trở lại trong giai đoạn 2025–2027. Báo cáo xác định một số yếu tố hỗ trợ gồm việc sửa đổi Nghị định 155/2020/NĐ-CP theo hướng rút ngắn thời gian IPO, niêm yết; triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam và những thay đổi mới trong chính sách cơ cấu lại vốn Nhà nước.

Trong năm 2025, hoạt động IPO diễn ra đáng chú ý ở nhóm ngành chứng khoán. Các thương vụ được BSC đưa vào nhóm tiêu biểu gồm Chứng khoán VPBank với giá trị 12.712 tỷ đồng, VPS 12.138 tỷ đồng, TCBS 10.817 tỷ đồng và Chứng khoán LPBank 4.256 tỷ đồng. Ngoài ra còn có Điện máy Xanh với giá trị 13.280 tỷ đồng và Hạ tầng GELEX 2.882 tỷ đồng.

Tổng cộng, BSC thống kê 8 doanh nghiệp trong nhóm làn sóng thứ ba với giá trị khoảng 57.346 tỷ đồng, đồng thời đánh giá hoạt động IPO năm 2025 diễn ra sôi động tại nhóm chứng khoán.

Không chỉ IPO, hoạt động đấu giá cổ phần cũng cho thấy dấu hiệu phục hồi. Dữ liệu của BSC cho thấy trong giai đoạn 2005 đến quý II/2026, thị trường ghi nhận 1.223 đợt đấu giá thành công trên HOSE và HNX. Riêng năm 2025 có 24 đợt đấu giá thành công, sau mức 5 đợt năm 2024.

BSC nhận định hoạt động đấu giá từng sôi động trong hai giai đoạn 2006–2008 và 2014–2018, sau đó trầm lắng từ năm 2018. Đến năm 2025, hoạt động bắt đầu có tín hiệu tích cực trở lại, đặc biệt ở hình thức thoái vốn gắn với chủ trương cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả hoạt động DNNN.

Cổ phần hóa gắn với yêu cầu tái cơ cấu

Động lực của quá trình cổ phần hóa, thoái vốn không chỉ đến từ hoạt động trên thị trường chứng khoán. Theo BSC, kế hoạch chi ngân sách và giải ngân đầu tư công giai đoạn 2026–2030 cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước, trong khi nhu cầu huy động vốn của Chính phủ cũng tăng lên.

Trong bối cảnh đó, cổ phần hóa và thoái vốn DNNN được BSC đánh giá có thể tạo nguồn tiền mặt quy mô lớn để tập trung cho các dự án hạ tầng trọng điểm và hỗ trợ nguồn lực tài chính công. Đồng thời, quá trình này có thể góp phần tái định hình danh mục đầu tư của khu vực Nhà nước, rút khỏi những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có khả năng đảm nhiệm tốt hơn và tập trung nguồn lực vào các ngành được xác định có tính chiến lược.

Báo cáo cũng cho thấy số lượng doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước đã giảm mạnh trong quá trình tái cơ cấu. Từ 5.655 doanh nghiệp năm 2001, con số này còn 459 doanh nghiệp vào năm 2021, tương đương giảm hơn 12 lần trong 20 năm.

Thị trường chờ đợi nguồn cung mới

Sự trở lại của hoạt động IPO, cổ phần hóa và thoái vốn có ý nghĩa đáng chú ý đối với quá trình tạo thêm hàng hóa cho thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, quy mô và tốc độ của làn sóng mới vẫn phụ thuộc vào tiến độ thực hiện các kế hoạch cơ cấu lại vốn Nhà nước, điều kiện thị trường và khả năng đáp ứng các yêu cầu về IPO, niêm yết, đăng ký giao dịch.

Đáng chú ý, BSC cập nhật Quyết định 40/2026 ngày 5/8/2026 về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước như một trong những yếu tố chính sách liên quan đến giai đoạn mới. Báo cáo cho rằng đây là cơ sở để tiếp tục thực hiện lộ trình cổ phần hóa trong giai đoạn 2026–2030.

Sau những giai đoạn tạo nguồn cung lớn cho thị trường vào 2006–2009 và 2016–2018, hoạt động IPO, cổ phần hóa và thoái vốn đang phát đi những tín hiệu tích cực trở lại. Nếu các chính sách mới được triển khai đồng bộ, giai đoạn 2025–2027 có thể trở thành một chu kỳ đáng chú ý trong quá trình tái cơ cấu DNNN và bổ sung nguồn hàng cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Anh Vũ