Phát huy công nghệ chiến lược: Chìa khóa xác lập mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam

Diễn đàn không chỉ là không gian trao đổi học thuật mà còn hướng tới xây dựng các cơ chế hợp tác thực chất giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy ứng dụng các công nghệ chiến lược vào thực tiễn phát triển kinh tế.

Tăng trưởng mới phải được dẫn dắt bằng khoa học, công nghệ

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho rằng thế giới đang bước vào chu kỳ phát triển mới, nơi các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, điện toán lượng tử, vật liệu mới và năng lượng sạch đang làm thay đổi căn bản mô hình tăng trưởng của các nền kinh tế.

Đối với Việt Nam, sau gần bốn thập kỷ đổi mới, dư địa tăng trưởng dựa trên các lợi thế truyền thống đang dần thu hẹp. Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được xác định là động lực trung tâm để nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh quốc gia.

Theo Thứ trưởng, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng đồng bộ, thu hút nguồn lực quốc tế và đặc biệt là xây dựng hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ.

Phát biểu dẫn đề, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của tương lai không còn dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay lao động giá rẻ mà nằm ở năng lực sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam cần chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình phát triển dựa trên khai thác nguồn lực sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và tạo lập môi trường phát triển.

Để đạt mục tiêu đó, Bộ trưởng đề xuất ba chuyển đổi chiến lược.

Thứ nhất, chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi nghiên cứu, thiết kế và phát triển trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, năng lượng sạch và vật liệu tiên tiến.

Thứ hai, chuyển từ tăng trưởng dựa trên các yếu tố đầu vào sang tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, coi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Thứ ba, chuyển từ lợi thế chi phí thấp sang lợi thế công nghệ, nâng cao năng lực tự chủ và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đây cũng là những định hướng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thu hút FDI chất lượng cao thông qua cải cách thể chế

Một nội dung đáng chú ý tại diễn đàn là việc OECD công bố Báo cáo Đánh giá chất lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của Việt Nam.

Theo Phó Tổng Thư ký OECD Yasushi Masaki, Việt Nam tiếp tục được đánh giá là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu đang bộc lộ những giới hạn khi mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn thấp, trong khi đầu tư cho nghiên cứu và phát triển chưa tương xứng với yêu cầu phát triển.

Để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, OECD khuyến nghị Việt Nam tập trung vào bốn nhóm giải pháp gồm bảo đảm tính ổn định và nhất quán của chính sách; hiện đại hóa khung pháp lý; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia; đồng thời đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư dựa trên dữ liệu và các ngành công nghệ ưu tiên.

Những khuyến nghị này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, tạo hiệu ứng lan tỏa về đổi mới sáng tạo và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Điểm nổi bật của diễn đàn là năm phiên thảo luận chuyên sâu với sự tham gia của hơn 30 chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp công nghệ trong nước và quốc tế.

Các phiên thảo luận tập trung vào những lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế số, vật liệu mới, năng lượng sạch và các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) nhằm tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

Nhiều ý kiến cho rằng, điều Việt Nam cần hiện nay không chỉ là định hướng phát triển mà là những chương trình hành động cụ thể, các dự án hợp tác thực chất và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp để nhanh chóng đưa các công nghệ chiến lược vào sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, việc xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là điều kiện để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Hậu Thạch (t/h)