Sầu riêng bứt phá, kéo xuất khẩu rau quả quý I tăng mạnh

Ngành rau quả Việt Nam ghi nhận tín hiệu tích cực ngay trong những tháng đầu năm 2026 khi kim ngạch xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh. Ước tính trong quý I, tổng giá trị xuất khẩu đạt gần 1,48 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng, kim ngạch đạt khoảng 500 triệu USD, cho thấy đà phục hồi và mở rộng thị trường đang diễn ra rõ nét.

Riêng trong tháng 3, tính đến ngày 20/3, xuất khẩu rau quả đạt gần 483 triệu USD, tăng hơn 37% so với tháng trước và tăng nhẹ so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này phản ánh xu hướng tăng trưởng ổn định, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tại nhiều thị trường tiếp tục được cải thiện.

Xét theo cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí đối tác lớn nhất của rau quả Việt Nam. Trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 538 triệu USD, tăng 76% và chiếm hơn 54% tổng kim ngạch. Lợi thế về khoảng cách địa lý cùng với hệ thống hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện đã góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Đứng sau Trung Quốc là Hoa Kỳ với kim ngạch gần 79,5 triệu USD, tương đương khoảng 8% thị phần. Các thị trường khác như Hàn Quốc và Nhật Bản cũng duy trì vị trí quan trọng với giá trị lần lượt hơn 42,7 triệu USD và khoảng 35 triệu USD. Bên cạnh các thị trường truyền thống, một số thị trường mới nổi ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao như Malaysia tăng 197%, Đức tăng 183% và Hà Lan tăng 155%. Điều này cho thấy xu hướng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu đang được đẩy mạnh, giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường nhất định.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu rau quả trong tháng 3 đạt gần 196 triệu USD, tăng nhẹ so với tháng trước nhưng giảm so với cùng kỳ. Lũy kế quý I, tổng giá trị nhập khẩu đạt 761,4 triệu USD, tăng 25,7%. Như vậy, cán cân thương mại của ngành rau quả vẫn duy trì trạng thái xuất siêu.

Trung Quốc và Hoa Kỳ cũng là hai nguồn cung rau quả lớn nhất cho Việt Nam, với kim ngạch nhập khẩu lần lượt hơn 214 triệu USD và khoảng 167 triệu USD. Ngoài ra, nhập khẩu từ các thị trường như Ấn Độ và Úc tăng mạnh, phản ánh nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung trong nước.

Trong bức tranh tăng trưởng chung, sầu riêng tiếp tục là điểm sáng nổi bật. Đây là mặt hàng đóng vai trò dẫn dắt xuất khẩu với mức tăng trưởng ấn tượng ngay từ đầu năm. Trong tháng 2/2026, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 29 triệu USD, tăng 34% so với cùng kỳ, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm phần lớn với khoảng 26 triệu USD, tăng tới 186%.

Tính chung hai tháng đầu năm, xuất khẩu sầu riêng đạt 146 triệu USD, tăng 177% so với cùng kỳ năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc đạt 135 triệu USD, tăng tới 398% và chiếm hơn 92% tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam. Các thị trường khác như Hoa Kỳ, Hồng Kông và Canada có quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

Ngoài ra, nhiều thị trường mới dù thị phần chưa lớn nhưng có tốc độ tăng trưởng cao như Hàn Quốc, Papua New Guinea, Úc, Canada và Nhật Bản. Điều này cho thấy dư địa mở rộng thị trường của sầu riêng Việt Nam vẫn còn rất lớn trong thời gian tới.

Năm 2025, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng gần 20%, trong đó riêng sầu riêng đóng góp gần 4 tỷ USD, chiếm khoảng 40-45% tổng kim ngạch. Bước sang năm 2026, mặt hàng này tiếp tục được xác định là một trong những ngành hàng chiến lược của nông nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả tích cực, ngành sầu riêng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Các yêu cầu liên quan đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng đang trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng tiếp cận thị trường.

Thực tế cho thấy, vẫn còn một số lô hàng gặp rủi ro do chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn này, phản ánh những hạn chế trong toàn chuỗi sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững, kiểm soát chặt chẽ chất lượng ngay từ khâu sản xuất.

Một trong những vấn đề đáng lưu ý là nguy cơ nhiễm kim loại nặng, đặc biệt là cadimi, có thể phát sinh từ môi trường đất, nước hoặc phân bón. Việc kiểm soát cần được thực hiện đồng bộ thông qua quy hoạch vùng trồng, giám sát định kỳ và xây dựng hệ thống cảnh báo rủi ro.

Bên cạnh đó, việc quản lý dịch hại cũng cần được tăng cường theo hướng hiện đại, áp dụng các biện pháp tổng hợp và thân thiện môi trường. Điều này không chỉ giúp đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ hệ sinh thái.

Trong bối cảnh nhu cầu thị trường ngày càng cao, ngành rau quả Việt Nam nói chung và sầu riêng nói riêng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Từ việc mở rộng sản lượng, ngành cần chuyển sang kiểm soát chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng chuỗi sản xuất bền vững, qua đó duy trì đà tăng trưởng và nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

PV