“Thực phẩm sạch” rao bán tràn lan trên mạng xã hội, tiềm ẩn rủi ro

Hiện nay, người dân dễ dàng mua thực phẩm tươi sống, thực phẩm đã qua chế biến thông qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, nhận hàng chỉ sau vài giờ đặt mua. Sự tiện lợi này đáp ứng nhu cầu sinh hoạt nhanh gọn của nhiều gia đình, song cũng đặt ra bài toán lớn về kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm trong môi trường thương mại điện tử.

Khác với thực phẩm bày bán tại siêu thị hay chợ truyền thống, các “shop thực phẩm” trên “chợ mạng” chủ yếu hoạt động qua mạng xã hội hoặc những nền tảng thương mại điện tử nhỏ lẻ. Người bán thường xây dựng hình ảnh bằng những câu chuyện đời thường như vườn rau sau nhà, mẻ cá mới đánh bắt, bếp ăn gia đình. Chính yếu tố cảm xúc này trở thành “chìa khóa” thúc đẩy quyết định mua hàng của người tiêu dùng.

Chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như “đồ ăn nhà làm”, “thực phẩm sạch” trên mạng xã hội, người dùng có thể tiếp cận hàng trăm tài khoản rao bán đủ loại món ăn, từ đồ ăn vặt, món mặn, món chay đến các set mâm cỗ ngày lễ. Nhiều sản phẩm được giới thiệu bằng clip quay dựng công phu, kèm theo những lời mời gọi hấp dẫn như “mẹ đảm bán hàng”, “bỏ phố về quê trồng rau sạch”.

Thực tế, bán hàng qua mạng xã hội mang lại nhiều thuận lợi so với mô hình cửa hàng truyền thống. Người bán không phải thuê mặt bằng, không cần thực hiện nhiều thủ tục đăng ký, chủ yếu nhận đơn qua tin nhắn, thanh toán chuyển khoản và giao hàng tận nơi. Chỉ cần xử lý vài chục đơn mỗi ngày cũng có thể tạo nguồn thu nhập ổn định.

Một chủ shop thực phẩm online cho biết, việc thường xuyên chia sẻ hình ảnh bữa ăn gia đình cùng các cụm từ như “sạch”, “không hóa chất” khiến người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn. Trong các buổi livestream, người bán không chỉ quảng bá sản phẩm mà còn kể về đời sống cá nhân, từ đó tạo cảm giác thân quen, gần gũi như đang mua hàng của người quen.

Tuy nhiên, niềm tin cá nhân đang dần thay thế các tiêu chí pháp lý trong nhiều giao dịch. Không ít người tiêu dùng sẵn sàng bỏ qua nhãn mác, hóa đơn, chứng nhận an toàn thực phẩm để đổi lấy cảm giác “ăn sạch”, “ăn lành”. Sự dễ dãi này vô tình tiếp tay cho một thị trường phát triển nhanh nhưng thiếu kiểm soát.

Theo ghi nhận, nhiều cơ sở bán thực phẩm online không đăng ký kinh doanh, không công bố chất lượng, không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Khi xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng sản phẩm, người tiêu dùng gần như không biết khiếu nại ở đâu, trách nhiệm thuộc về ai.

Chị Nguyễn Thu Hương, trú tại quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, cho biết thường xuyên đặt các set “cỗ nhà làm” cho bữa cơm gia đình với giá khoảng 390.000 đồng mỗi set, giao tận nơi. Do không có nhiều thời gian nấu nướng, chị đặt đều đặn vài buổi mỗi tuần vì thấy tiện lợi và hợp khẩu vị.

Khảo sát từ một số tài khoản bán đồ ăn nhà làm tại Hà Nội cho thấy, giá các món phổ biến dao động từ 80.000 đến 150.000 đồng, các set mâm cỗ từ 350.000 đồng đến 1 triệu đồng. Mức giá này thấp hơn sản phẩm tương đương tại siêu thị hoặc nhà hàng từ 10 đến 30%, đồng thời tạo cảm giác gần gũi, chân thật cho người mua.

Dù vậy, phần lớn các sản phẩm gắn mác “nhà làm” không công bố đầy đủ thông tin. Không tem nhãn, không ngày sản xuất, hạn sử dụng, không ghi thành phần hay chứng nhận kiểm định. Người mua chủ yếu tiếp cận sản phẩm thông qua hình ảnh minh họa và lời cam kết của người bán.

Thực tế, không ít cơ sở chế biến hoạt động trong điều kiện thiếu an toàn. Bếp ăn không bảo đảm vệ sinh, thiết bị sơ chế tái sử dụng, nhiệt độ bảo quản không đạt yêu cầu khiến thực phẩm dễ hỏng, mốc hoặc biến chất. Một số nơi còn sử dụng phụ gia tạo màu, tạo mùi hoặc chất bảo quản để kéo dài thời gian sử dụng.

Càng cận Tết Nguyên đán, các loại bánh kẹo bán theo kg cũng được rao bán công khai trên “chợ mạng” với giá rẻ. Bao bì bắt mắt nhưng thông tin sản phẩm mập mờ, không ghi rõ nhà sản xuất, hạn sử dụng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Thậm chí, tình trạng nhái bao bì thương hiệu lớn, sử dụng hình ảnh hàng thật nhưng giao hàng kém chất lượng vẫn diễn ra phổ biến.

Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Luật bổ sung quy định về livestream bán hàng, yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử xác thực danh tính điện tử người bán, thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng.

Theo quy định mới, người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Các nền tảng phải công khai thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân và chỉ cho phép người bán hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính, góp phần nâng cao tính minh bạch và an toàn cho người tiêu dùng trên không gian mạng.

PV