Thực thi quyền sở hữu trí tuệ: Tăng xử lý hình sự, siết vi phạm trên môi trường số

Theo Bộ KH&CN, thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục được các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh.

Trong tháng 8/2026, các lực lượng chức năng phát hiện 1.134 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong số này, 1.117 vụ bị xử lý hành chính, với tổng số tiền phạt hơn 12,7 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm hơn 26,8 tỷ đồng và 1.107 tổ chức, cá nhân bị xử lý.

Đáng chú ý, số vụ án có quyết định khởi tố trong tháng lên tới 76 vụ. Tòa án đã thụ lý 8 vụ và xét xử 4 vụ với 7 bị cáo. Trong đó, xét theo đối tượng sở hữu trí tuệ, lực lượng chức năng đã xử lý hành chính 4 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; 1.110 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và 3 vụ xâm phạm các đối tượng sở hữu trí tuệ khác.

Về xử lý hình sự, có 10 vụ xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự và 66 vụ xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Một điểm đáng chú ý là việc xử lý vi phạm trên môi trường số được tăng cường. Trong tháng 8, cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với 1.358 trang web vi phạm, gồm 1.310 trang web phát chiếu bóng đá, 21 trang web truyện và 27 trang web bán hàng vi phạm quyền sở hữu công nghiệp.

Theo đánh giá của Bộ KH&CN, mặc dù số vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị phát hiện trong tháng 8 giảm so với tháng 7, số vụ án có quyết định khởi tố lại tăng đáng kể (tăng 26 vụ). Điều này cho thấy các cơ quan chức năng đã tập trung hơn vào việc phát hiện, điều tra và xử lý hình sự đối với các vụ việc có tính chất nghiêm trọng.

Ở cấp xét xử, từ khi Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành đến hết tháng 8/2026, ngành Tòa án đã thụ lý 40 vụ án và xét xử 18 vụ với 24 bị cáo về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng với đó, nhiều cơ quan, địa phương tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về nhận diện hàng giả, xử lý vi phạm; tăng cường ứng dụng công nghệ trong thống kê, quản lý và giải quyết vụ án; triển khai các chiến dịch truyền thông, phổ biến pháp luật trên cả phương tiện truyền thống và mạng xã hội.

Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý

Cùng với xử lý vi phạm, các nhiệm vụ hoàn thiện thể chế về sở hữu trí tuệ cũng được triển khai. Bộ KH&CN đã tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị bổ sung dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ vào Chương trình lập pháp năm 2026.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tổng kết việc thi hành các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan, làm cơ sở nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả.

Bộ Công an tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất sửa đổi Điều 225 theo hướng bổ sung quy định xử lý hành vi chiếm đoạt tín hiệu truyền hình cáp, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa và các ngưỡng định lượng đối với hành vi vi phạm.

Trong khi đó, Luật Hải quan sửa đổi, bổ sung đã được trình Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026, bổ sung thẩm quyền chủ động kiểm soát biên giới đối với hàng hóa quá cảnh và xây dựng danh mục hàng hóa rủi ro cao, rủi ro trung bình, bao gồm hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ KH&CN cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi, nhất là trên môi trường thương mại điện tử.

Hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu vẫn được buôn bán công khai tại một số nơi. Công tác phối hợp, chia sẻ thông tin và ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong phát hiện, xử lý vi phạm còn hạn chế. Một số cơ quan chưa cung cấp đầy đủ số liệu và việc thực hiện chế độ báo cáo trong khuôn khổ Kế hoạch hành động chưa đầy đủ.

Bộ KH&CN nhấn mạnh việc duy trì kết quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ một cách thực chất, liên tục có ý nghĩa quan trọng trong việc thể hiện cam kết và nỗ lực của Việt Nam với các đối tác quốc tế, trong đó có Hoa Kỳ. Việc chững lại trong thực thi có thể dẫn đến những đánh giá bất lợi từ các đối tác quốc tế.

Trên cơ sở đó, Bộ kiến nghị tiếp tục tập trung xử lý vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên môi trường số; kiểm tra việc sử dụng phần mềm tại doanh nghiệp; kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời rà soát, chuẩn hóa và thống nhất số liệu báo cáo giữa Trung ương và địa phương.

Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ