Thủy sản 2026: Mở rộng thị trường, hướng tới tăng trưởng bền vững

Năm nay, ngành đặt mục tiêu xuất khẩu 11,5 tỷ USD. Dù thấp hơn mức đỉnh trong giai đoạn tăng trưởng cao điểm, đây được xem là chỉ tiêu phù hợp khi nhiều thị trường lớn vẫn duy trì rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt, đặc biệt về truy xuất nguồn gốc, chống khai thác bất hợp pháp (IUU), phát triển bền vững và giảm phát thải. Về dài hạn, ngành hướng tới mốc 16 tỷ USD, song để đạt được, cần chuyển dịch mạnh sang sản phẩm giá trị gia tăng và khai thác hiệu quả các thị trường trọng điểm.

Trong bức tranh chung, Trung Quốc tiếp tục nổi lên là động lực tăng trưởng quan trọng. Số liệu từ cơ quan Hải quan nước này cho thấy, năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu thủy sản trị giá hơn 20 tỷ USD, tăng hai con số so với năm trước. Riêng kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam đạt trên 1,6 tỷ USD, tăng hơn 36%, đưa Việt Nam trở thành nguồn cung lớn thứ ba cho thị trường này.

Với quy mô dân số lớn và tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh, Trung Quốc được dự báo tiếp tục mở rộng nhu cầu tiêu thụ trong năm 2026. Đáng chú ý, xu hướng mua sắm qua thương mại điện tử phát triển mạnh, kéo theo nhu cầu cao đối với thủy sản đông lạnh và sản phẩm chế biến sẵn. Tôm đông lạnh, tôm bóc vỏ, sản phẩm tôm hấp chín hay cá phi lê tẩm gia vị ngày càng được ưa chuộng tại các đô thị lớn.

Sự phát triển của hệ thống logistics lạnh và vận tải xuyên biên giới giúp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam. Đây là điều kiện thuận lợi để thủy sản Việt thâm nhập sâu hơn vào thị trường nội địa Trung Quốc thay vì chỉ tập trung vào khu vực biên mậu.

Bên cạnh Trung Quốc, các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn giữ vai trò quan trọng. Tuy nhiên, chiến lược của ngành trong năm 2026 là đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một khu vực duy nhất và tăng khả năng thích ứng trước biến động chính sách thương mại.

Một nhiệm vụ then chốt là bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định. Những năm gần đây, tình trạng thiếu hụt nguyên liệu cục bộ, chi phí thức ăn tăng và rủi ro dịch bệnh đã ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Do đó, việc quy hoạch vùng nuôi tập trung, phát triển nuôi biển công nghiệp và áp dụng tiêu chuẩn quốc tế là hướng đi cần thiết.

Song song đó, các yêu cầu về môi trường, lao động và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng được siết chặt. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào số hóa quản lý, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu thông qua xuất khẩu chính ngạch.

Dù còn nhiều thách thức như biến đổi khí hậu hay cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu lớn, với vị thế nằm trong nhóm nhà cung cấp hàng đầu cho Trung Quốc và mạng lưới thị trường rộng khắp, thủy sản Việt Nam có cơ hội tăng tốc trong năm 2026. Nếu tận dụng tốt xu hướng tiêu dùng mới và đẩy mạnh chế biến sâu, mục tiêu 11,5 tỷ USD hoàn toàn khả thi, tạo nền tảng tiến gần hơn tới cột mốc 16 tỷ USD trong những năm tới.

Nam Sơn (t/h)