Xuất khẩu dệt may 2025 kỳ vọng đạt 46 tỷ USD giữa bối cảnh biến động

Ngành dệt may bước vào năm 2025 với nhiều biến động từ thị trường đến địa chính trị, trong đó sức mua tại Mỹ và EU suy giảm, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang khiến nhiều mặt hàng bị áp thuế mới. Các doanh nghiệp phải chấp nhận đơn hàng nhỏ, thời gian giao hàng gấp, biên lợi nhuận giảm và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), việc hụt khoảng 2 tỷ USD so với mục tiêu 48 tỷ USD là điều khó tránh trong bối cảnh thị trường quốc tế liên tục thay đổi.

Bên cạnh sức ép từ các thị trường lớn, ngành còn chịu ảnh hưởng của thiên tai những tháng cuối năm 2025 tại miền Trung và Bắc Bộ. Nhiều nhà máy ở Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Hưng Yên, Thái Bình bị ngập, máy móc hư hỏng, vận chuyển bị chia cắt khiến chi phí logistics nội địa đội lên, giao hàng trì hoãn. Trong khi đó, khách hàng quốc tế lại có xu hướng chia nhỏ đơn hàng để giảm rủi ro, khiến các doanh nghiệp càng khó tối ưu sản xuất.

Áp lực từ các hàng rào thương mại mới như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay quy tắc xuất xứ chặt chẽ hơn cũng đang khiến chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên dễ tổn thương. Nhiều thương hiệu quốc tế đẩy mạnh chiến lược đa điểm sản xuất, cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu vì thế càng khốc liệt hơn. Tổng Giám đốc Vinatex Cao Hữu Hiếu cho biết giá gia công tiếp tục bị ép giảm, yêu cầu kỹ thuật và tốc độ giao hàng tăng lên, buộc doanh nghiệp Việt phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ và quản trị để giữ đơn hàng.

Một trong những điểm yếu lớn nhất của ngành dệt may hiện nay là phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu. Việt Nam phải nhập 100% bông, 90-95% xơ và hầu hết hóa chất, thuốc nhuộm, gây rủi ro lớn nếu các thị trường lớn áp dụng quy định xuất xứ khắt khe hoặc thuế quan mới. Cùng với đó, phần lớn doanh nghiệp vẫn tập trung vào các công đoạn có giá trị gia tăng thấp, trong khi các mảng thiết kế, thương hiệu hay phân phối chưa được đầu tư tương xứng. Lợi thế lao động giá rẻ giảm dần khiến nhiều đơn hàng cơ bản có xu hướng chuyển sang những quốc gia có chi phí thấp hơn.

Trước các thách thức này, Chủ tịch Vitas Vũ Đức Giang cho rằng doanh nghiệp Việt Nam phải đi theo hai hướng lớn: tăng nội địa hóa nguyên liệu thông qua xanh hóa sản xuất và nâng cấp thiết bị; đồng thời mở rộng đầu tư ra nước ngoài để tận dụng ưu đãi thuế, tối ưu logistics và giảm nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang mô hình FOB, ODM – chủ động từ thiết kế đến nguyên liệu và vận tải – nhằm nâng lợi nhuận và tăng sức cạnh tranh.

Một số nhà máy mới dự kiến hoàn thiện và vận hành trong năm 2026, tập trung vào vật liệu kỹ thuật cao cho lĩnh vực y tế, hàng không và công nghiệp. Đây được đánh giá là hướng đi mang lại giá trị lớn, mở ra cơ hội để nâng cấp chuỗi giá trị và tạo sự bứt phá mới cho ngành.

Giai đoạn 2026-2030, ngành dệt may Việt Nam dự kiến phát triển theo hai “đường ray”: củng cố năng lực cạnh tranh trong nước và mở rộng hiện diện quốc tế. Ngành đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 64,5 tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng bình quân 6,5-7%/năm; thị trường nội địa đạt 8-9 tỷ USD; tỷ lệ nội địa hóa vượt 60%. Yêu cầu trọng tâm trong giai đoạn mới là phát triển theo hướng bền vững, áp dụng kinh tế tuần hoàn, tăng chất lượng, công nghệ và quản trị rủi ro thay vì phụ thuộc vào chi phí lao động thấp.

Theo Vitas, để đạt được các mục tiêu dài hạn, doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường, mặt hàng và khách hàng; chủ động kêu gọi đầu tư vào các khâu còn thiếu; phát triển nguồn nhân lực gắn với công nghệ; và xây dựng khát vọng đưa thương hiệu Việt vươn ra thế giới. Việc chuyển dịch sang mô hình sản xuất có giá trị cao, từ FOB đến ODM, được xem là chìa khóa để ngành thoát khỏi phụ thuộc gia công và tạo lợi thế bền vững trước những biến động toàn cầu.

VT