Chống buôn lậu, hàng giả cuối năm: Đẩy mạnh liên thông dữ liệu và kiểm soát chặt thương mại điện tử

Sức ép lớn từ tình trạng hàng giả, hàng nhái tăng hơn 180%

Theo thống kê của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia), chỉ tính riêng trong quý III/2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý gần 40.000 vụ vi phạm, tăng hơn 24% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, nhóm hành vi vi phạm về hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ghi nhận mức tăng lên tới 180,69%.

Đánh giá về những con số này, Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cho biết, việc phát hiện gần 40.000 vụ vi phạm trong một quý vừa thể hiện sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương, vừa cho thấy áp lực rất lớn mà hàng lậu, hàng giả đang tạo ra đối với nền kinh tế. Do có chi phí sản xuất thấp và giá bán rẻ hơn nhiều so với hàng chính hãng, các mặt hàng vi phạm đã tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, làm thu hẹp thị phần của các doanh nghiệp làm ăn chân chính ngay tại thị trường nội địa. Về lâu dài, tình trạng này làm giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa trong nước, đồng thời làm suy giảm động lực đầu tư cho hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam.

Không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước, việc lưu thông các mặt hàng giả, hàng kém chất lượng, đặc biệt là dược phẩm, thực phẩm và thực phẩm chức năng còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng và làm giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường.

Thực tế kiểm tra trong quý III/2026 cũng cho thấy phương thức hoạt động của các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi ở cả khu vực biên giới lẫn nội địa. Nếu như trên các tuyến biên giới, các đối tượng thường chia nhỏ hàng hóa và tập kết tại kho hàng giáp biên để chờ cơ hội đưa sâu vào nội địa, thì trên không gian mạng, hoạt động buôn bán hàng giả, hàng lậu lại diễn ra phức tạp qua hình thức phát trực tiếp (livestream) trên Facebook, TikTok, Shopee, Telegram. Để trốn tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng, các đối tượng thường sử dụng tài khoản không chính chủ, giao dịch qua dịch vụ chuyển phát nhanh và cất giấu hàng hóa tại các căn hộ chung cư.

Triển khai cao điểm kiểm soát thị trường Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027

Bước vào những tháng cuối năm 2026, nhu cầu tiêu dùng phục vụ dịp Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 tăng cao sẽ kéo theo nguy cơ gia tăng các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất, kinh doanh hàng giả. Để chủ động kiểm soát tình hình, ngày 12/11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã ký Quyết định số 186/QĐ-BCĐ ban hành Kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Đợt cao điểm được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ ngày 12/11/2026 đến ngày 28/2/2027.

Theo Kế hoạch, các bộ, ngành thành viên và Ban Chỉ đạo 389 các địa phương có trách nhiệm chủ động bố trí lực lượng, phương tiện để kiểm soát chặt chẽ trên toàn bộ các tuyến biên giới, cửa khẩu đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển, đường hàng không, cũng như tại các đường mòn, lối mở, khu vực tập kết hàng hóa giáp biên, thị trường nội địa và trên không gian mạng.

Thông tin thêm về yêu cầu của đợt cao điểm này, Đại tá Trần Đức Đông nhấn mạnh các lực lượng chức năng sẽ căn cứ nhiệm vụ được giao để nhận diện sớm những vấn đề nổi cộm tại từng địa bàn, lĩnh vực phụ trách; kết hợp giữa kiểm tra, hậu kiểm với điều tra xử lý vi phạm. Mục tiêu trọng tâm là tập trung phương tiện, biện pháp nghiệp vụ để phát hiện và xử lý nghiêm các đối tượng chủ mưu, cầm đầu các đường dây, ổ nhóm, tụ điểm phức tạp nhằm tạo sức răn đe và phòng ngừa chung.

Trong suốt đợt cao điểm, hoạt động kiểm tra sẽ tập trung vào ba nhóm mặt hàng chính: nhóm hàng cấm (pháo nổ, thuốc lá điếu nhập lậu, thuốc lá điện tử); nhóm hàng có giá trị cao hoặc có nguy cơ tăng giá đột biến (vàng, bạc, ngoại tệ, xăng dầu); và nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu phục vụ nhu cầu dịp Tết của người dân (lương thực, thực phẩm, rượu, bia, bánh kẹo, hàng điện máy, đồ gia dụng).

Đẩy mạnh liên thông dữ liệu liên ngành để xử lý vi phạm trên thương mại điện tử

Song song với các đợt ra quân kiểm tra trực tiếp dịp cuối năm, để khắc phục những hạn chế của phương thức quản lý thủ công trước sự biến tướng của vi phạm trên môi trường số, Văn phòng Thường trực đã tham mưu Ban Chỉ đạo 389 quốc gia chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu quản lý.

Cụ thể, thực hiện Nghị định số 278/2025/NĐ-CP ngày 22/10/2025 của Chính phủ về kết nối, chia sẻ dữ liệu bắt buộc giữa các cơ quan thuộc hệ thống chính trị và Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ về đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030, các bộ, ngành đang khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành theo lộ trình được giao. Trong đó, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tiếp tục đôn đốc việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng gồm Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Thuế, Ngân hàng và Bưu chính.

Việc liên thông dữ liệu giữa các cơ quan này giúp lực lượng thực thi pháp luật định danh chính xác các tài khoản bán hàng trực tuyến, theo dõi luồng giao dịch, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội. Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, các đơn vị cũng tăng cường tập huấn kỹ năng phát hiện, xử lý vi phạm trên môi trường mạng cho cán bộ thực thi; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để người dân nhận diện các thủ đoạn lừa đảo gắn mác hàng xách tay và công khai danh tính các tổ chức, cá nhân vi phạm.

Đại tá Trần Đức Đông khẳng định, để ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới chấm dứt tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, bên cạnh sự chỉ đạo thường xuyên của Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và nỗ lực của các lực lượng chức năng, rất cần sự chung tay từ cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, cơ quan báo chí và người tiêu dùng nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và bảo vệ quyền lợi người dân trong dịp Tết Nguyên đán 2027.

Thành Nam