Công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới

Sự kiện được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta; nhận diện các khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn. Đồng thời, thông qua hội thảo, các đại biểu có thể trao đổi, đề xuất các định hướng, giải pháp và cơ chế, chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm phát triển hai ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới.

Đây cũng là dịp để các cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, các trường đại học, viện nghiên cứu, các hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất những giải pháp có tính chiến lược phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật trong thời gian tới.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo luôn được xem là các ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò quan trọng đối với năng lực sản xuất quốc gia, năng lực tự chủ và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách và các giải pháp thúc đẩy phát triển hai ngành công nghiệp vật liệu và cơ khí, chế tạo. Với sự lãnh đạo, chỉ đạo đồng bộ, quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; sự vào cuộc tích cực, hiệu quả của các ban, bộ, ngành, địa phương; đặc biệt là nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp, ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta đã có bước phát triển quan trọng, đóng góp tích cực vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta đều thấy còn nhiều hạn chế (thậm chí là yếu kém), ví dụ như mức độ tự chủ các loại vật liệu chiến lược, thiết bị công nghệ cao và công nghệ lõi còn rất hạn chế.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, thế giới đang diễn ra cạnh tranh quyết liệt giữa các nước phát triển về công nghệ, chuỗi cung ứng, năng lượng, vật liệu mới, AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh. Việc phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không còn là vấn đề riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành vấn đề chiến lược của quốc gia.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhắc lại quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Phát triển ngành công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, tập trung vào ba nhóm lớn: vật liệu nền, vật liệu chiến lược, vật liệu tương lai; đồng thời, phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ lõi, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển công nghiệp vật liệu dựa trên khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp quốc gia có năng lực dẫn dắt.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, đối với Việt Nam, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không chỉ là các ngành sản xuất thông thường mà còn là nền tảng để thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước đến năm 2030 và năm 2045; là cơ sở để triển khai các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, điện hạt nhân, công nghiệp bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ chiến lược khác. 

Tuy nhiên, so với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới và mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, hai ngành vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, thách thức, một số điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ như: thiếu chiến lược quốc gia tổng thể về công nghiệp vật liệu; hệ thống thể chế, chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, đầu đàn mạnh; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng; sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học và sản xuất kinh doanh còn lỏng lẻo, khoảng cách lớn.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế. Đồng thời, các đại biểu cũng đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển của hai ngành hiện nay; xác định rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta.

Nhiều đại biểu đã nêu ý kiến xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Một số đại biểu đã đưa ra những đề xuất, kiến nghị về việc cần hoàn thiện về thể chế, nhất là các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn quy chuẩn, khai thác và chế biến khoáng sản, công nghiệp hỗ trợ và các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ; đồng thời góp ý cho việc xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo định hướng đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo.

Bên cạnh đó, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đề xuất những giải pháp nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học; gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như: đường sắt tốc độ cao; điện hạt nhân; năng lượng tái tạo; hạ tầng số; trung tâm dữ liệu; công nghiệp bán dẫn và công nghiệp quốc phòng…

PV