Gia tăng vi phạm trên thương mại điện tử, đặt ra thách thức lớn cho quản lý thị trường

Ngày 16/12, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổ chức hội nghị tổng kết công tác quản lý thị trường năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và Chi cục Quản lý thị trường 34 tỉnh, thành phố.

Theo báo cáo tổng kết, trong năm 2025, tình hình vi phạm trong môi trường thương mại điện tử tiếp tục gia tăng và có diễn biến ngày càng phức tạp, trở thành một trong những thách thức lớn đối với lực lượng quản lý thị trường. Các hành vi vi phạm không chỉ gia tăng về số lượng mà còn tinh vi hơn về phương thức, thủ đoạn, đặc biệt là thông qua hoạt động kinh doanh trực tuyến và mạng xã hội.

Đáng chú ý, nhiều đối tượng đã lợi dụng hình thức livestream bán hàng để tiêu thụ thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Các sản phẩm vi phạm thường được quảng cáo với lời lẽ thổi phồng, gắn mác “hàng xách tay”, “đặc sản vùng miền”, “nhà làm”, “sạch 100%” hoặc thông qua việc sử dụng KOL, KOC nhằm tạo lòng tin với người tiêu dùng. Một số gian hàng còn đăng tải thông tin sai sự thật, sử dụng giấy tờ, bản công bố chất lượng đã hết hạn, bị chỉnh sửa hoặc mượn của thương nhân khác để hợp thức hóa hàng hóa vi phạm.

Bên cạnh đó, nhiều hành vi gian lận khác trên môi trường thương mại điện tử cũng được ghi nhận, như kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ; buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; vi phạm quy định về giá, điều kiện kinh doanh và an toàn thực phẩm. Các mặt hàng vi phạm trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm đông lạnh, bánh kẹo, rượu bia, thuốc lá, mỹ phẩm, đến quần áo, giày dép, hàng điện tử, vật tư nông nghiệp và phụ kiện tiêu dùng.

Theo số liệu tổng hợp, trong năm 2025, toàn lực lượng quản lý thị trường đã tiến hành kiểm tra 27.540 vụ, phát hiện và xử lý 23.402 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng. Tổng trị giá hàng hóa vi phạm ước gần 290 tỷ đồng, giảm hơn 31% so với cùng kỳ năm 2024. Mặc dù số vụ việc giảm, song tính chất vi phạm ngày càng phức tạp, đặc biệt là trên môi trường thương mại điện tử.

Trong năm qua, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc điển hình, như thu giữ hàng chục nghìn sản phẩm quần áo giả mạo nhãn hiệu tại Hà Nội; hàng trăm nghìn kg nguyên liệu thuốc lá nhập lậu tại Cao Bằng; hàng loạt vụ kiểm tra các cơ sở kinh doanh thời trang tại Sài Gòn Square; kho sữa nhập lậu tại khu vực Bạch Mai (Hà Nội); trên 100 tấn vải cuộn không rõ nguồn gốc tại một doanh nghiệp ở phía Bắc; hàng chục tấn đường cát, kẹo dẻo và thực phẩm không rõ nguồn gốc tại TP. Hồ Chí Minh; cùng nhiều vụ việc liên quan đến thịt gia cầm đông lạnh, nội tạng không có hóa đơn, chứng từ.

Trước thực trạng vi phạm gia tăng trên môi trường số, lực lượng quản lý thị trường đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả kiểm tra, kiểm soát. Trong đó, trọng tâm là kiểm tra kho hàng, cơ sở chế biến, điểm tập kết; giám sát hoạt động quảng cáo, rao bán hàng hóa trực tuyến; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng công an, hải quan, y tế và các nền tảng thương mại điện tử để truy xuất nguồn gốc, xác minh và xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm.

Song song với công tác kiểm tra, xử lý, lực lượng quản lý thị trường cũng đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, cảnh báo người tiêu dùng về các hành vi gian lận phổ biến trên thương mại điện tử, đặc biệt là hình thức bán hàng qua livestream. Các nội dung cảnh báo được triển khai theo hướng trực quan, dễ nhận diện, nhằm giúp người tiêu dùng nâng cao cảnh giác và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo tại hội nghị cũng chỉ ra một số hạn chế trong công tác quản lý thị trường năm 2025. Việc chuyển đổi cơ cấu tổ chức tại một số đơn vị địa phương chưa được kiện toàn kịp thời về nhân sự, chức danh và điều kiện bảo đảm hoạt động, dẫn đến có thời điểm chưa bảo đảm tính ổn định và liên tục trong quản lý địa bàn. Ngoài ra, tỷ lệ xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm trên môi trường thương mại điện tử theo quy định hiện hành còn thấp so với thực tế phát sinh, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý trong bối cảnh vi phạm ngày càng gia tăng.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng dành nhiều thời gian trao đổi về việc nghiên cứu sửa đổi Pháp lệnh Quản lý thị trường, tiến tới xây dựng Luật Quản lý thị trường. Nhiều ý kiến cho rằng, trong bối cảnh phương thức kinh doanh không ngừng thay đổi, đặc biệt là sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh xuyên biên giới, khung pháp lý hiện hành đã bộc lộ những bất cập, nhất là về thẩm quyền, quy trình kiểm tra, xử lý vi phạm và cơ chế phối hợp liên ngành.

Việc sửa đổi pháp lệnh, tiến tới xây dựng luật được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo cơ sở vững chắc cho lực lượng quản lý thị trường thực hiện hiệu quả chức năng kiểm tra, kiểm soát thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch.

Bước sang năm 2026, lực lượng quản lý thị trường xác định tiếp tục tăng cường kỷ cương, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý. Các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm chủ động theo dõi, phân tích diễn biến thị trường trong nước và quốc tế; tăng cường dự báo, cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và biến động giá các mặt hàng thiết yếu; triển khai công tác kiểm tra, kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và hoạt động kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử.

Cùng với đó, việc củng cố cơ chế phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường địa phương với các lực lượng chức năng, hiệp hội ngành hàng và chủ thể quyền sở hữu trí tuệ tiếp tục được đẩy mạnh. Đáng chú ý, hệ thống thông tin nghiệp vụ INS được xác định là công cụ quan trọng nhằm nâng cao khả năng tra cứu, tổng hợp và phân tích dữ liệu vi phạm, rút ngắn quy trình xử lý và phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành trong giai đoạn mới.

VT