Làn sóng hàng giả và phép thử với thương hiệu Việt

Đòn giáng vào niềm tự hào nội địa

Theo số liệu từ Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận 67.937 vụ việc vi phạm pháp luật thương mại bị xử lý, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm trước và nộp ngân sách gần 9.648 tỷ đồng. Bước sang quý III/2026, toàn quốc tiếp tục phát hiện thêm 39.716 vụ, trong đó nhóm hành vi sản xuất hàng giả cùng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng đột biến 180,69% với 2.849 vụ. Lũy kế 9 tháng, các cơ quan chức năng đã khởi tố hơn 2.000 vụ án hình sự, đồng thời buộc các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ trên 116.000 đường link vi phạm để bảo vệ thương hiệu nội địa.

Điều gây nhức nhối là tội phạm không còn né tránh các sản phẩm được bảo hộ nghiêm ngặt. Vụ việc điển hình đối với lĩnh vực nông sản là chuyên án khởi tố liên quan đến gạo ST25, loại gạo từng nhiều lần đăng quang ngôi vị gạo ngon nhất thế giới của kỹ sư Hồ Quang Cua. Ngày 13/9/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm xảy ra tại hộ kinh doanh Chí Cường (ấp Thuận Tiến, xã Bình Sơn, tỉnh An Giang) do bà Huỳnh Thị Ái làm chủ. Trước đó, ngày 21/7/2026, lực lượng trinh sát bắt quả tang cơ sở này lưu trữ 7.705 kg gạo đóng bao bì nhãn hiệu Gạo ST25 không rõ nguồn gốc và không có hạn sử dụng. Với thủ đoạn là thu mua gạo giá rẻ từ các hộ dân lân cận, sau đó tự in bao bì mang đầy đủ nhãn hiệu đã được bảo hộ độc quyền của Doanh nghiệp tư nhân Hồ Quang Trí. Với mức giá vốn thu mua chỉ bằng một nửa giá trị thật, các đối tượng đã trục lợi bất chính từ 13.000 đến 15.000 đồng trên mỗi kg bán ra.

Mức độ nguy hại đạt đỉnh điểm khi hàng giả tấn công vào dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Đại án sản xuất, kinh doanh 100 tấn thực phẩm chức năng giả xảy ra tại Công ty Cổ phần Dược phẩm MediUSA và Công ty MediPhar là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc. Theo đó, các đối tượng của Công ty MediUSA đã tổ chức sản xuất và tuồn ra thị trường 88 sản phẩm giả như Ginkgo, An não Vương, Viên ăn ngủ ngon, Happy kid… thu tổng doanh số gần 540 tỷ đồng, hưởng lợi bất chính hơn 264 tỷ đồng và trốn thuế gây thiệt hại ngân sách trên 143 tỷ đồng.

Cái bẫy bóp nghẹt doanh nghiệp chân chính

Khác với phương thức kinh doanh truyền thống cần mặt bằng và kho bãi cố định, các đối tượng kinh doanh trực tuyến triệt để khai thác ưu thế tiếp cận rộng, chi phí vận hành thấp và tính chất ẩn danh.

Thủ đoạn lẩn tránh thuật toán rà quét ngày càng tinh vi qua kỹ thuật bẻ lái từ khóa. Để tránh bộ lọc tự động, người bán cố tình viết chệch tên thương hiệu, xen kẽ ký tự đặc biệt, chèn dấu cách hoặc dùng tiếng lóng. Đi kèm với đó là chiêu bài hợp thức hóa hàng giả bằng những thuật ngữ gây ngộ nhận như hàng chiết, hàng tester, hàng tuồn nhà máy, hàng xách tay hay sản phẩm được sàn trợ giá. Một sản phẩm niêm yết chính hãng hàng triệu đồng được rao bán với mức giá chỉ bằng một phần mười, đánh trúng tâm lý ham rẻ của người mua.

Hình thức bán hàng qua các phiên livestream thần tốc kết hợp với hệ thống kho hàng ảo đặt ra thách thức lớn nhất cho công tác trinh sát. Các đối tượng thuê người nổi tiếng quảng bá dồn dập, chốt hàng nghìn đơn chỉ trong vài giờ phát sóng. Ngay khi phiên live khép lại, đường dẫn mua sắm và tài khoản lập tức bị ẩn hoặc xóa bỏ dấu vết giao dịch. Hàng hóa được phân tán thần tốc qua các đơn vị chuyển phát độc lập, lưu trữ tại các kho tạm không biển hiệu hoặc chuyển thẳng tới xưởng sản xuất ngoại thành.

Hệ lụy gây ra cho doanh nghiệp Việt là tổn thất khôn lường, nặng nề nhất là sự xói mòn niềm tin của người tiêu dùng. Hàng giả còn tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng tàn khốc. Doanh nghiệp chân chính gánh đủ chi phí kiểm nghiệm, nghiên cứu phát triển, duy trì vùng trồng, đóng bảo hiểm và nộp thuế. Ngược lại, hàng giả đứng ngoài vòng pháp luật, hạ giá bán xuống mức rẻ mạt mà vẫn hưởng siêu lợi nhuận, bóp nghẹt không gian sống của nhà sản xuất chân chính.

Kiến tạo lá chắn số liên thông

Nhận định về cục diện hiện nay, ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam nhấn mạnh: “Công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không thể tiếp tục vận hành theo kiểu ra quân theo đợt. Việc dồn lực vào các đợt cao điểm đã bộc lộ rõ hạn chế, vô hình trung tạo tâm lý cho các đường dây làm giả tạm dừng hoạt động chờ đợt kiểm tra đi qua rồi lại tiếp tục tái diễn”.

Chiến lược mới đòi hỏi sự chuyển dịch toàn diện sang chủ động phòng ngừa thông qua các giải pháp đồng bộ và liên tục. Trước hết là thiết lập cơ chế giám sát thường xuyên tại các địa bàn trọng điểm, làng nghề và chợ đầu mối phức tạp như Ninh Hiệp, La Phù. Đi cùng với đó là yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông dùng chung giữa Hải quan, Quản lý thị trường và Công an. Số hóa quy trình kiểm tra sẽ giúp truy vết dòng hàng hóa minh bạch từ cửa khẩu, qua kho vận trung gian cho đến điểm bán lẻ, chặn đứng hành vi hợp thức hóa hồ sơ của hàng lậu.

Về mặt pháp lý, nguyên tắc trách nhiệm nền tảng phải được xác lập triệt để. Các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội không thể đứng ngoài cuộc như bên trung gian vô can. Các quy định pháp luật mới buộc sàn giao dịch phải áp dụng quy trình định danh điện tử người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch phục vụ điều tra, đồng thời ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tự động quét và gỡ bỏ tài khoản vi phạm trước khi hàng đến tay người mua.

Đối với các doanh nghiệp, việc tự bảo vệ mình là yêu cầu tiên quyết. Doanh nghiệp cần chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp từ sớm, không chờ đến khi có thị phần mới lo giữ thương hiệu. Việc tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc động, tem xác thực điện tử chống giả hai lớp và chủ động cung cấp bằng chứng cho cơ quan chức năng sẽ tạo nên một lá chắn số vững vàng. Song song đó, trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền địa phương phải được ràng buộc cụ thể với kết quả xử lý vi phạm trên địa bàn, đồng thời hỗ trợ các làng nghề đăng ký nhãn hiệu tập thể để chuyển đổi sang kinh doanh chính ngạch.

Cuộc chiến bảo vệ thương hiệu Việt không còn là câu chuyện riêng lẻ, mà là nền tảng cốt lõi để giữ vững thị trường nội địa và tạo đà cho hàng hóa Việt vươn ra biển lớn.

Tâm An