Hà Nội mở cơ chế đặc thù thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Các chính sách mới tập trung vào nhiều lĩnh vực then chốt như thử nghiệm công nghệ mới theo cơ chế sandbox, hỗ trợ hạ tầng nghiên cứu dùng chung, đổi mới cơ chế tài chính cho hoạt động nghiên cứu và xây dựng định mức chi minh bạch cho các nhiệm vụ khoa học công nghệ.

Theo nhiều chuyên gia, đây không chỉ là bước cụ thể hóa Luật Thủ đô mà còn cho thấy định hướng của Hà Nội trong việc lấy khoa học công nghệ làm động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế đô thị.

Tạo không gian thử nghiệm cho công nghệ mới

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) dành cho các mô hình công nghệ, sản phẩm và dịch vụ mới.

Trong bối cảnh nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, tài chính công nghệ hay giao thông thông minh phát triển rất nhanh, nhiều mô hình mới chưa có quy định pháp lý phù hợp để triển khai trên thực tế. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi muốn thử nghiệm sản phẩm hoặc mở rộng quy mô.

Để tháo gỡ vướng mắc này, Hà Nội cho phép triển khai cơ chế sandbox nhằm tạo ra môi trường thử nghiệm an toàn nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro.

Theo nghị quyết mới, các dự án tham gia thử nghiệm sẽ phải đáp ứng những tiêu chí cụ thể về công nghệ, phạm vi tác động và khả năng kiểm soát an toàn. Thành phố cũng xây dựng cơ chế giám sát riêng để theo dõi quá trình vận hành của từng mô hình.

Điểm đáng chú ý là các dự án thử nghiệm có thể được hỗ trợ từ 50% đến 100% kinh phí tùy từng hạng mục. Những mô hình đạt hiệu quả sẽ được ưu tiên hỗ trợ thương mại hóa, phát triển thị trường hoặc tham gia các chương trình mua sắm công của thành phố.

Theo giới khởi nghiệp công nghệ, đây là tín hiệu tích cực bởi nhiều doanh nghiệp đổi mới sáng tạo hiện thiếu không gian pháp lý để đưa sản phẩm ra thị trường.

Thúc đẩy hạ tầng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo dùng chung

Bên cạnh cơ chế thử nghiệm, Hà Nội cũng tập trung giải quyết bài toán hạ tầng nghiên cứu vốn được xem là “điểm nghẽn” của hệ sinh thái khoa học công nghệ trong nhiều năm qua.

Hiện Hà Nội sở hữu khoảng 2.300 tổ chức KHCN và tập trung phần lớn đội ngũ nhà khoa học đầu ngành của cả nước. Tuy nhiên, hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và thiết bị công nghệ cao vẫn còn phân tán, thiếu tính kết nối và chưa khai thác hiệu quả.

Để khắc phục tình trạng này, thành phố đưa ra chính sách hỗ trợ phát triển các hạ tầng dùng chung như phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D) và sàn giao dịch công nghệ.

Theo đó, Hà Nội có thể hỗ trợ từ 30% đến 100% chi phí đầu tư và vận hành trong giai đoạn đầu đối với các dự án đủ điều kiện.

Chính sách này được kỳ vọng giúp giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tài sản khoa học công nghệ.

Một điểm đổi mới khác nằm ở cơ chế tài chính cho hoạt động nghiên cứu. Thay vì quản lý nặng về thủ tục hành chính như trước đây, Hà Nội chuyển sang cơ chế “đặt hàng – giao nhiệm vụ – đánh giá theo kết quả đầu ra”.

Các tổ chức nghiên cứu và nhà khoa học sẽ được trao quyền chủ động lớn hơn trong sử dụng kinh phí. Phần ngân sách khoán chưa sử dụng hết sẽ không bị thu hồi nếu nhiệm vụ được hoàn thành đúng yêu cầu.

Thành phố cũng cam kết hỗ trợ mạnh cho các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm, bao gồm đầu tư máy móc, vận hành thiết bị và hỗ trợ chuyển giao công nghệ.

Đáng chú ý, đối với các kết quả nghiên cứu không được ứng dụng hiệu quả, Hà Nội cho phép thu hồi để chuyển giao cho đơn vị khác có đủ năng lực khai thác mà không yêu cầu bồi hoàn, nhằm tránh lãng phí nguồn lực khoa học.

Song song với đó, HĐND thành phố cũng ban hành hệ thống định mức chi mới cho hoạt động KHCN và ĐMST sử dụng ngân sách nhà nước nhằm tăng tính minh bạch và tạo sự chủ động cho các đơn vị thực hiện.

Theo các chuyên gia, việc đồng thời tháo gỡ các nút thắt về pháp lý, hạ tầng và tài chính sẽ giúp Hà Nội hình thành môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ, startup và các dự án đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng gắn với năng lực sáng tạo và chuyển đổi số, các chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để Hà Nội phát triển thành trung tâm công nghệ và tri thức lớn của cả nước trong những năm tới.

Minh Thành (t/h)