Hàng lậu tìm đường vào thị trường cuối năm

Những chuyến hàng trong đêm và đường đi của hàng lậu

Rạng sáng 22/10, tại khu vực biên giới Hồ Tràng Vinh, thuộc thôn Pò Hèn, xã Hải Sơn, Quảng Ninh, một chuyến vận chuyển thực phẩm đông lạnh trái phép đã bị lực lượng Bộ đội Biên phòng phát hiện. Hơn 6 tấn hàng hóa được chứa trong những thùng xốp, một số đã bốc mùi hôi thối. Để vận chuyển số hàng này, các đối tượng sử dụng cả ô tô bán tải và bè mảng gắn máy, di chuyển men theo lòng hồ trong đêm.

Theo thông tin từ lực lượng chức năng, khoảng 5 giờ cùng ngày, tổ công tác Phòng Nghiệp vụ, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với Đồn Biên phòng Pò Hèn phát hiện 11 đối tượng đang bốc vác, vận chuyển hàng hóa trái phép. Khi bị kiểm tra, một số đối tượng tìm cách điều khiển bè mảng và ô tô bỏ chạy.

Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ 5.150 kg nầm lợn đông lạnh, 1.000 kg trứng gà non đông lạnh, cùng 3 bè mảng gắn máy và một ô tô bán tải biển kiểm soát 14K-154.05.

Qua đấu tranh ban đầu, những người liên quan khai nhận được thuê vận chuyển số thực phẩm trên với tiền công 500.000 đồng/người. Từ tối 21/10, hàng được chuyển từ ô tô xuống bè mảng, sau đó di chuyển men theo lòng hồ đến địa điểm định sẵn, chờ thời cơ đưa lên bờ. Đến rạng sáng hôm sau, khi nhóm người này đang bốc hàng lên xe thì bị phát hiện.

Điều đáng chú ý trong vụ việc không chỉ nằm ở số lượng thực phẩm bị thu giữ, mà còn ở cách thức tổ chức vận chuyển. Hàng hóa phải trải qua nhiều công đoạn, thay đổi phương tiện, di chuyển vào ban đêm và sử dụng địa hình lòng hồ để tránh sự phát hiện. Trong khi đó, những người trực tiếp bốc vác khai nhận chỉ được thuê vận chuyển với khoản tiền công nhất định.

Ai là người thuê vận chuyển, chủ sở hữu lô hàng là ai và số thực phẩm trên dự kiến được đưa về đâu? Đây là những vấn đề cần tiếp tục được cơ quan chức năng xác minh, làm rõ bởi phía sau những người trực tiếp vận chuyển có thể còn các đầu mối tổ chức, cung cấp và tiếp nhận hàng hóa.

Vụ việc tại Hồ Tràng Vinh cho thấy, những nguy cơ trong hoạt động vận chuyển hàng hóa trái phép qua khu vực biên giới phía Bắc. Khi các tuyến giao thông chính được tăng cường kiểm soát, các đối tượng vi phạm có thể lợi dụng địa hình phức tạp, đường mòn, lối mở hoặc các tuyến đường thủy để tìm cách đưa hàng qua biên giới.

Tại những địa bàn như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Cao Bằng, hoạt động giao thương diễn ra thường xuyên với hệ thống cửa khẩu, đường giao thông và các tuyến vận chuyển kết nối sâu vào nội địa. Bên cạnh dòng hàng hóa xuất nhập khẩu hợp pháp, nguy cơ hàng nhập lậu trà trộn, lợi dụng hoạt động vận tải để vận chuyển trái phép vẫn luôn hiện hữu.

Đáng chú ý, phương thức vận chuyển hàng lậu không còn đơn thuần là chia nhỏ hàng hóa rồi đưa qua biên giới, với một số mặt hàng có nhu cầu tiêu thụ lớn, các đối tượng còn tìm cách tổ chức vận chuyển theo nhiều chặng, sử dụng phương tiện có tải trọng khác nhau hoặc thay đổi thông tin nhận diện phương tiện nhằm tránh sự kiểm soát.

Điển hình như hoạt động buôn lậu đường cát. Theo tư liệu phản ánh về phương thức, thủ đoạn của các đối tượng, có trường hợp sử dụng xe tải trọng lớn, thay đổi biển kiểm soát nhằm che giấu hoạt động vận chuyển. Với các phương tiện tải trọng nhỏ, hàng hóa có thể được phân tán thành nhiều chuyến, lợi dụng những thời điểm sơ hở để đưa sâu vào nội địa.

Đáng nói, các đối tượng không chỉ tìm cách tránh sự phát hiện mà còn sử dụng nhiều hình thức nhằm che giấu nguồn gốc hàng hóa trong quá trình vận chuyển, điều này khiến công tác kiểm tra gặp khó khăn, bởi một chuyến xe có đầy đủ giấy tờ xuất trình chưa chắc đã chứng minh được tính hợp pháp của toàn bộ hàng hóa nếu chứng từ bị sử dụng sai mục đích hoặc không phản ánh đúng lô hàng thực tế.

Không riêng đường bộ, tuyến đường biển cũng tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để vận chuyển hàng hóa trái phép. Với hệ thống cảng, bến và hoạt động giao nhận hàng hóa lớn, việc kiểm soát đòi hỏi sự phối hợp giữa các lực lượng hải quan, biên phòng, cảnh sát biển và công an.

Hàng hóa có thể được vận chuyển qua nhiều phương tiện, thay đổi địa điểm giao nhận trước khi tiếp tục đi sâu vào nội địa. Chính sự đan xen giữa hoạt động vận tải hợp pháp và nguy cơ vận chuyển hàng hóa vi phạm khiến việc kiểm soát không thể chỉ tập trung vào một tuyến đường hay một địa bàn cố định.

Đặc biệt, những tháng cuối năm, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm, bánh kẹo, đường cát, mỹ phẩm, quần áo và các mặt hàng tiêu dùng tăng cao. Đây cũng là thời điểm các đầu mối kinh doanh đẩy mạnh nhập hàng, dự trữ phục vụ thị trường Tết, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, hàng nhập lậu có thể lợi dụng chính nhu cầu này để tìm đường vào thị trường.

Từ những thùng thực phẩm đông lạnh bị thu giữ tại Hồ Tràng Vinh đến các phương thức vận chuyển đường cát, có thể thấy hoạt động buôn lậu không chỉ là câu chuyện đưa hàng qua biên giới, đằng sau mỗi chuyến hàng còn là quá trình tổ chức vận chuyển, giao nhận, tập kết và tìm đầu ra. Đây cũng là những mắt xích cần được làm rõ nếu muốn ngăn chặn hàng lậu từ gốc.

Hàng lậu “thay áo” trước khi ra thị trường

Nếu việc đưa hàng qua biên giới là một công đoạn thì quá trình che giấu nguồn gốc, hợp thức hóa hàng hóa trước khi đưa ra thị trường lại là một vấn đề phức tạp khác. Khi hàng hóa đã được tập kết tại các kho chứa, bến bãi hoặc chuyển qua nhiều đầu mối, việc xác định nguồn gốc ban đầu có thể trở nên khó khăn hơn.

Thủ đoạn này thể hiện khá rõ qua những phản ánh về hoạt động buôn lậu đường cát, thay vì chỉ vận chuyển lén lút từng bao hàng, các đối tượng có thể sử dụng vận đơn nhập khẩu đường ngoài hạn ngạch, hóa đơn xuất hàng của các nhà máy đường trong nước hoặc thay đổi bao bì, nhãn mác nhằm tạo vỏ bọc hợp pháp cho hàng nhập lậu.

Theo phương thức được phản ánh, đường lậu sau khi tập kết tại khu vực biên giới có thể được sang bao, thay nhãn hiệu bằng bao bì của các sản phẩm đường trong nước rồi tiếp tục vận chuyển vào nội địa. Khi đã được khoác lên lớp bao bì mới, việc nhận diện hàng hóa vi phạm bằng mắt thường trở nên khó khăn hơn.

Đáng chú ý, những thủ đoạn hợp thức hóa này còn tạo điều kiện để các đối tượng sử dụng xe tải lớn vận chuyển hàng hóa với số lượng đáng kể. Thay vì chỉ vài bao hàng được đưa đi nhỏ lẻ, mỗi chuyến có thể lên tới hàng trăm bao đường. Nếu chứng từ không được đối chiếu với nguồn hàng thực tế, nguy cơ hàng nhập lậu trà trộn vào hệ thống phân phối hợp pháp là điều cần cảnh giác.

Điều đáng lo ngại là quá trình thay đổi bao bì, nhãn mác không chỉ nhằm che giấu nguồn gốc mà còn có thể khiến người mua hiểu sai về xuất xứ và chất lượng sản phẩm. Khi một bao đường nhập lậu được đóng trong bao bì mang nhãn hiệu của doanh nghiệp trong nước, người tiêu dùng khó có thể nhận biết bằng những dấu hiệu thông thường.

Không chỉ người mua lẻ, ngay cả các thương lái và cơ sở kinh doanh cũng có thể gặp khó khăn trong việc phân biệt hàng hóa nếu không kiểm tra kỹ hồ sơ, chứng từ và nguồn cung.

Từ các điểm tập kết, đường lậu có nguy cơ tiếp tục được phân phối qua chợ đầu mối, chợ truyền thống, doanh nghiệp kinh doanh quy mô vừa và nhỏ, cửa hàng tạp hóa. Đây là những kênh tiêu thụ có lượng giao dịch lớn, hàng hóa được mua bán, luân chuyển thường xuyên.

Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng cũng mở ra những phương thức tiêu thụ mới. Đường cát có thể được rao bán trên website, mạng xã hội hoặc các nền tảng thương mại điện tử với hình thức bán sỉ, bán lẻ, số lượng từ vài chục đến hàng trăm kilôgam.

Không chỉ mặt hàng đường cát, các sản phẩm bánh kẹo, mỹ phẩm, quần áo và hàng tiêu dùng không rõ nguồn gốc cũng có nguy cơ được phân phối qua những kênh bán hàng trực tuyến. Người bán có thể giới thiệu sản phẩm bằng hình ảnh, phát trực tiếp để chốt đơn, sau đó giao hàng thông qua dịch vụ chuyển phát nhanh hoặc người giao hàng.

Phương thức này khiến hàng hóa có thể được đưa trực tiếp từ kho đến người tiêu dùng mà không nhất thiết phải qua một cửa hàng cố định. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng phải xác minh nhiều khâu, từ tài khoản bán hàng, địa điểm lưu giữ, người cung cấp đến đơn vị vận chuyển.

Một khó khăn khác là hàng hóa có thể được chia nhỏ thành nhiều đơn hàng, phân phối đến các địa phương khác nhau. Việc kiểm tra từng đơn hàng riêng lẻ không dễ làm rõ được toàn bộ nguồn cung nếu thiếu thông tin về kho hàng và người tổ chức kinh doanh.

Bên cạnh thương mại điện tử, các chợ truyền thống và cửa hàng bán lẻ vẫn là những địa điểm cần được chú trọng trong công tác kiểm soát. Với các mặt hàng có giá bán thấp hơn đáng kể so với sản phẩm cùng loại, nguy cơ hàng nhập lậu được chào bán cho các tiểu thương để phân phối đến người tiêu dùng là vấn đề không thể xem nhẹ.

Đặc biệt, tại những khu vực nông thôn, nơi hoạt động mua bán chủ yếu dựa vào thói quen và sự quen biết giữa người bán với người mua, việc kiểm tra hóa đơn, chứng từ hay nguồn gốc sản phẩm không phải lúc nào cũng được thực hiện đầy đủ, đây có thể trở thành kẽ hở để hàng hóa không rõ nguồn gốc tìm đường tiêu thụ.

Đối với mặt hàng đường cát, hệ lụy không chỉ dừng lại ở nguy cơ mất an toàn thực phẩm, đường nhập lậu còn gây thất thu ngân sách, tạo ra sự cạnh tranh thiếu bình đẳng và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp mía đường trong nước.

Những doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh đúng quy định phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, kiểm soát chất lượng và các yêu cầu pháp lý liên quan. Trong khi đó, hàng nhập lậu có thể né tránh những chi phí này, tạo lợi thế bất hợp pháp về giá bán.

Tình trạng tương tự cũng có thể xảy ra với nhiều nhóm hàng tiêu dùng khác. Khi hàng nhập lậu được che giấu nguồn gốc và phân phối qua các kênh bán hàng hợp pháp, không chỉ người tiêu dùng chịu rủi ro mà cả doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng bị ảnh hưởng.

Trước thực tế đó, yêu cầu đặt ra đối với công tác chống buôn lậu cuối năm không chỉ là tăng cường kiểm tra tại biên giới mà còn phải kiểm soát chặt các khâu tập kết, vận chuyển và phân phối trong nội địa.

Đối với lực lượng Bộ đội Biên phòng, Hải quan và các đơn vị chức năng tại khu vực biên giới, việc nắm chắc địa bàn, nhận diện những tuyến vận chuyển có nguy cơ cao và kịp thời phát hiện các phương thức mới là nhiệm vụ quan trọng. Tuy nhiên, sau khi phát hiện một vụ vận chuyển hàng hóa trái phép, cần tiếp tục xác minh chủ hàng, người thuê vận chuyển và địa điểm giao nhận để làm rõ những mắt xích liên quan.

Trong nội địa, lực lượng Quản lý thị trường cần chú trọng kiểm tra kho chứa, điểm tập kết, chợ đầu mối, cơ sở kinh doanh và hoạt động bán hàng trên môi trường mạng. Đặc biệt, với những mặt hàng có dấu hiệu thay đổi bao bì, nhãn mác hoặc sử dụng chứng từ không phù hợp, việc đối chiếu nguồn gốc hàng hóa với hồ sơ thực tế cần được thực hiện chặt chẽ.

Cùng với đó, sự phối hợp giữa các cơ quan hải quan, thuế, quản lý thị trường và công an có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện những trường hợp sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để che giấu nguồn gốc hàng hóa.

Việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, quản lý hóa đơn điện tử và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chức năng cũng cần được đẩy mạnh. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với hoạt động kiểm tra thực tế và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị sản xuất thực phẩm và hàng tiêu dùng, việc chủ động bảo vệ nhãn hiệu, kiểm soát hệ thống phân phối và cung cấp thông tin nhận diện sản phẩm chính hãng cũng là giải pháp cần thiết để hạn chế nguy cơ bị lợi dụng thương hiệu.

Trở lại vụ hơn 6 tấn thực phẩm đông lạnh tại Hồ Tràng Vinh, 11 người tham gia bốc vác, vận chuyển khai nhận được thuê với tiền công 500.000 đồng/người. Những người trực tiếp vận chuyển đã bị phát hiện, nhưng nguồn hàng, người thuê và điểm đến cuối cùng vẫn là những vấn đề cần được cơ quan chức năng tiếp tục xác minh.

Từ những thùng thực phẩm đông lạnh trên bè mảng đến các bao đường có nguy cơ bị thay đổi nhãn mác, có thể thấy hoạt động buôn lậu không chỉ tìm cách vượt qua biên giới mà còn tìm đường len lỏi vào hệ thống phân phối trong nước.

Khi thị trường bước vào cao điểm mua sắm cuối năm, những chuyến hàng vẫn tiếp tục đổ về các chợ đầu mối, kho trung chuyển và cửa hàng bán lẻ. Giữa dòng hàng hóa phục vụ nhu cầu tiêu dùng, việc nhận diện và ngăn chặn hàng nhập lậu đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các lực lượng chức năng.

Từ những chuyến hàng bị phát hiện tại biên giới, điều đáng lo ngại là vẫn còn những lô hàng có thể lọt qua các khâu kiểm soát, tiếp tục được tập kết, thay đổi bao bì, nhãn mác rồi đưa ra thị trường tiêu thụ. Khi nhu cầu mua sắm cuối năm tăng cao, việc ngăn chặn hàng lậu không chỉ đặt ra ở khu vực biên giới mà còn tại các kho hàng, điểm trung chuyển và cơ sở kinh doanh trong nội địa, đây cũng là những địa bàn cần được các lực lượng chức năng tập trung kiểm tra, xử lý trong thời gian tới.

Thiên Trường