Hiểm họa từ lượng tử và AI: Đã đến lúc doanh nghiệp phải từ bỏ tư duy bảo mật thụ động

Tại Diễn đàn Vietnam Security Summit 2026 do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) tổ chức, bức tranh về an ninh không gian mạng đã được phác họa với những gam màu đầy thách thức. Các hình thức tấn công hiện nay không còn dừng lại ở mục đích trục lợi hay phá hoại nhỏ lẻ, mà đã tiến hóa thành các chiến dịch có tổ chức với chiều sâu kỹ thuật đáng kinh ngạc. Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), tội phạm mạng đang triệt để lợi dụng AI để tự động hóa quá trình phát tán mã độc, khai thác lỗ hổng Zero-day và thực hiện hàng loạt chiến dịch lừa đảo tinh vi thông qua việc giả mạo giọng nói hay video Deepfake. Tính chất xuyên biên giới và quy mô ngày càng mở rộng của các cuộc tấn công này đang đặt ra một bài toán hóc búa cho các hệ thống phòng thủ truyền thống.

Bên cạnh sự tinh vi của AI, bóng ma của công nghệ điện toán lượng tử cũng đang phả hơi nóng lên các nền tảng bảo mật hiện tại. Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, đã đưa ra một cảnh báo gây rúng động về chiến lược "thu thập trước, giải mã sau" mà các quốc gia hay tổ chức tội phạm công nghệ cao đang nhắm tới. Với sức mạnh tính toán vượt trội của máy tính lượng tử trong tương lai, những khối dữ liệu quan trọng dù được mã hóa an toàn ở thời điểm hiện tại vẫn hoàn toàn có nguy cơ bị đánh cắp, lưu trữ âm thầm và bẻ khóa thành công sau này. Điều này biến các doanh nghiệp không chỉ là những chủ thể kinh tế đơn thuần mà còn là mắt xích trực tiếp tham gia bảo vệ sự ổn định quốc gia trên không gian số.

Thực tế đáng lo ngại là hiện nay, nhiều đơn vị vẫn đang xem an ninh mạng như một khoản chi phí phụ trợ thay vì yếu tố sống còn duy trì sự tồn tại của tổ chức. Không ít hệ thống được các doanh nghiệp rót vốn ồ ạt để triển khai thần tốc nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh, nhưng lại hoàn toàn bỏ ngỏ khâu đánh giá rủi ro bảo mật định kỳ. Sự phụ thuộc quá lớn vào các công nghệ lõi và nền tảng điện toán đám mây xuyên biên giới, cộng hưởng với sự thiếu hụt trầm trọng đội ngũ chuyên gia an ninh mạng nội bộ có đủ năng lực giám sát và ứng phó, càng làm gia tăng tính dễ tổn thương của hệ thống.

Trước bối cảnh không gian mạng đã gắn liền máu thịt với chủ quyền và an ninh kinh tế quốc gia, việc bảo vệ hệ thống thông tin không thể tiếp tục được tiếp cận một cách chắp vá. Các chuyên gia nhấn mạnh, khâu then chốt nhất là doanh nghiệp phải rũ bỏ tư duy khắc phục hậu quả để chuyển sang phòng ngừa chủ động. Yếu tố an ninh mạng phải được tích hợp đồng bộ ngay từ khâu thiết kế hệ thống ban đầu.

Đồng thời, việc xây dựng một hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và khối doanh nghiệp là đòi hỏi tất yếu. Chỉ khi có sự chia sẻ thông tin về nguy cơ, cảnh báo sớm, phối hợp ứng cứu sự cố và diễn tập tác chiến thường xuyên, chúng ta mới có thể đứng vững trước các cuộc tấn công dây chuyền. Trong môi trường số hiện nay, một đứt gãy nhỏ có thể làm sụp đổ cả một chuỗi cung ứng, do đó, bảo vệ an toàn cho chính mình cũng là hành động thiết thực nhất để bảo vệ sự sinh tồn của toàn hệ sinh thái.

Tâm An (t/h)