Ngành nhựa Việt Nam đứng trước bài toán tự chủ nguyên liệu và chuỗi cung ứng

Ngành nhựa Việt Nam tiếp tục duy trì vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của sản xuất công nghiệp và xuất khẩu, với hơn 4.000 doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 6–7% giá trị sản xuất toàn ngành và tạo việc làm cho trên 250.000 lao động. Quy mô sản xuất năm 2025 ước đạt khoảng 32 tỷ USD, trong khi kim ngạch xuất khẩu dao động từ 6,5–6,6 tỷ USD, với sản phẩm có mặt tại hơn 170 thị trường, trong đó các thị trường chủ lực gồm Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và khu vực ASEAN.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng là những thách thức mang tính cấu trúc, nổi bật là sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động do giá dầu, chi phí logistics, rủi ro địa chính trị và các chính sách thương mại, mức độ phụ thuộc này đang trở thành yếu tố rủi ro đối với biên lợi nhuận cũng như khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trong ngành.

Định hướng chiến lược của ngành trong thời gian tới tập trung vào việc nâng tỷ lệ tự chủ nguyên liệu lên trên 70%, đồng thời mở rộng năng lực hóa dầu trong nước và tăng cường liên kết giữa các nhà sản xuất nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến hạ nguồn. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát chi phí, đảm bảo nguồn cung và gia tăng giá trị trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Thực tế cho thấy ngành nhựa Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều tầng áp lực cùng lúc. Trước hết là rủi ro từ chính sách thuế của thị trường xuất khẩu lớn. Mức thuế cao, có thể lên tới 46%, đã khiến một số đơn hàng bị trì hoãn hoặc hủy bỏ, trong khi Hoa Kỳ hiện chiếm khoảng 30% kim ngạch xuất khẩu của ngành, làm gia tăng áp lực lên sản lượng và lợi nhuận.

Bên cạnh đó, chi phí nguyên liệu tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Trong năm 2024, doanh thu toàn ngành đạt khoảng 31 tỷ USD nhưng chi phí nhập khẩu nguyên liệu và bán thành phẩm đã vượt 13 tỷ USD. Điều này khiến các doanh nghiệp trở nên nhạy cảm với biến động giá hạt nhựa, tỷ giá và chi phí vận chuyển.

Cạnh tranh khu vực cũng ngày càng gia tăng khi nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia và Indonesia đẩy mạnh mở rộng công suất và nội địa hóa nguồn cung. Điều này tạo áp lực đáng kể về giá và quy mô đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt ở phân khúc có biên lợi nhuận trung bình.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra cho ngành không còn dừng ở tốc độ tăng trưởng, mà chuyển sang khả năng kiểm soát chuỗi giá trị. Nhu cầu kết nối thương mại, tìm kiếm nguồn cung và mở rộng hợp tác trong chuỗi cung ứng vì thế ngày càng trở nên cấp thiết.

Một trong những nền tảng được kỳ vọng thúc đẩy quá trình này là Triển lãm Quốc tế về Công nghệ, Nguyên phụ liệu và Thiết bị Máy móc ngành Nhựa và Cao su tại Việt Nam năm 2026. Sự kiện diễn ra từ ngày 31/03 đến 02/04/2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), TP. Hồ Chí Minh, đồng thời tổ chức cùng các triển lãm chuyên ngành về chế biến, đóng gói và công nghệ đồ uống.

Với quy mô trưng bày hơn 13.000 m², quy tụ 450 gian hàng đến từ 32 quốc gia và vùng lãnh thổ, triển lãm dự kiến thu hút hơn 11.000 khách tham quan chuyên ngành. Sự kiện không chỉ là nơi trưng bày công nghệ mà còn đóng vai trò kết nối giao thương, giúp doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và cập nhật xu hướng sản xuất.

Điểm đáng chú ý là sự chuyển dịch trong cách tiếp cận của sự kiện, tập trung trực diện vào các vấn đề cốt lõi như nguồn cung nguyên liệu, năng lực sản xuất, tối ưu chi phí và mở rộng thị trường, thay vì chỉ nhấn mạnh vào đổi mới công nghệ. Các nhóm doanh nghiệp tham gia trải dài toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhà cung cấp nguyên liệu, thiết bị, đến các đối tác gia công và hệ thống phân phối quốc tế.

Trong bối cảnh chuỗi giá trị nhựa toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, Việt Nam cũng từng bước định vị lại vai trò của mình, hướng tới trở thành trung tâm kết nối về sản xuất, công nghệ và nguồn nguyên liệu trong khu vực, thay vì chỉ là điểm gia công dựa trên lợi thế chi phí.

Dù vậy, hành trình này vẫn đối mặt với nhiều thách thức, từ bài toán tự chủ nguyên liệu, áp lực chuyển đổi xanh đến yêu cầu xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Những quyết định chiến lược trong giai đoạn hiện nay sẽ có tác động lâu dài đến năng lực cạnh tranh và vị thế của ngành trong tương lai.

VT