NHNN siết quản trị rủi ro tại công ty tài chính

Mở rộng thuê ngoài, tăng giám sát bên thứ ba

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang xây dựng dự thảo thông tư thay thế Thông tư số 14/2023/TT-NHNN ngày 20/11/2023 về hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng phi ngân hàng. Dự thảo đề xuất nhiều thay đổi liên quan đến quản trị rủi ro, quản lý bên thứ ba và khả năng ứng phó với những biến động bất lợi của thị trường.

Một trong những điểm đáng chú ý là bổ sung các yêu cầu cụ thể về kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản và quản lý rủi ro mô hình, đồng thời mở rộng phạm vi hoạt động thuê ngoài. Các nội dung này được xây dựng theo hướng tăng cường khả năng nhận diện, đo lường và kiểm soát rủi ro trong hoạt động của các tổ chức tín dụng phi ngân hàng.

Theo Thông tư 14 hiện hành, tổ chức tín dụng phi ngân hàng được thuê tổ chức, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện một số hoạt động, trong đó có xử lý dữ liệu và một số công đoạn của quy trình nghiệp vụ.

Tại dự thảo mới, NHNN đề xuất mở rộng đối tượng nhận thuê ngoài, bổ sung cá nhân là chuyên gia; đồng thời làm rõ phạm vi thuê ngoài, bao gồm cả hoạt động nhận biết khách hàng theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, các quyết định có rủi ro của tổ chức tín dụng phi ngân hàng không thuộc phạm vi được thuê ngoài.

Cùng với việc mở rộng phạm vi, dự thảo đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với công tác quản lý rủi ro phát sinh từ bên thứ ba. Tổ chức tín dụng phi ngân hàng phải đánh giá mức độ phụ thuộc vào nhà cung cấp, khả năng thay thế nhà cung cấp dịch vụ, danh sách nhà cung cấp dự phòng, việc chia sẻ thông tin mật và cơ chế giám sát hoạt động thuê ngoài.

Dự thảo cũng yêu cầu xây dựng hoặc yêu cầu bên thứ ba xây dựng kế hoạch duy trì hoạt động liên tục, kèm theo các biện pháp phục hồi khi xảy ra sự cố. Việc thuê ngoài không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức tín dụng phi ngân hàng đối với các bên liên quan.

So với quy định hiện hành, dự thảo cụ thể hóa các yêu cầu về khả năng thay thế nhà cung cấp, mức độ phụ thuộc và phương án duy trì hoạt động liên tục. Những nội dung này được xây dựng tương tự quy định tại Thông tư số 83/2025/TT-NHNN về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Bổ sung kiểm tra sức chịu đựng thanh khoản

Một thay đổi đáng chú ý khác là đề xuất yêu cầu tổ chức tín dụng phi ngân hàng thực hiện kiểm tra sức chịu đựng về thanh khoản. Đây là nội dung chưa được quy định cụ thể tại Thông tư 14 hiện hành.

Theo dự thảo, việc kiểm tra phải được thực hiện theo tối thiểu ba kịch bản. Kịch bản thứ nhất là khủng hoảng thanh khoản xảy ra riêng tại tổ chức tín dụng phi ngân hàng trong khi toàn hệ thống vẫn ổn định. Kịch bản thứ hai là khủng hoảng tài chính trên diện rộng. Kịch bản thứ ba kết hợp các yếu tố khủng hoảng riêng lẻ với tác động lan truyền ra toàn hệ thống.

Các yếu tố cần xem xét bao gồm chất lượng tài sản suy giảm, nợ phải trả tăng, tài sản thanh khoản giảm mạnh, khả năng huy động vốn bị thu hẹp hoặc thị trường tài chính gián đoạn.

Kết quả kiểm tra được sử dụng để đánh giá khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính và mức độ tuân thủ các hạn mức rủi ro thanh khoản. Đây cũng là cơ sở để tổ chức tín dụng điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, chính sách quản lý rủi ro và xây dựng phương án dự phòng khi cần thiết.

Việc bổ sung quy định này hướng tới nâng cao khả năng đánh giá tác động của các tình huống bất lợi đối với nguồn vốn và nghĩa vụ thanh toán, qua đó giúp tổ chức tín dụng phi ngân hàng chủ động hơn trong công tác quản trị thanh khoản.

Kiểm soát chặt rủi ro mô hình, thay đổi ba tuyến bảo vệ

Dự thảo thông tư cũng bổ sung yêu cầu quản lý rủi ro mô hình, nội dung chưa được quy định cụ thể tại Thông tư 14. Theo đó, tổ chức tín dụng phi ngân hàng phải lập danh mục và phân loại mô hình theo ba mức độ rủi ro: cao, trung bình và thấp. Các yêu cầu quản lý rủi ro mô hình phải được áp dụng tối thiểu đối với những mô hình có rủi ro cao.

Đối với mô hình do tổ chức tự xây dựng, kể cả trường hợp thuê ngoài, công tác quản lý phải bao quát toàn bộ quá trình từ xây dựng, triển khai, sử dụng đến giám sát và kiểm định. Mô hình phải được kiểm định trước khi đưa vào sử dụng, khi có thay đổi trọng yếu và định kỳ tối thiểu hằng năm.

Dự thảo đồng thời bổ sung quy định kiểm soát việc ghi đè dữ liệu đầu vào hoặc kết quả đầu ra của mô hình. Theo đó, tổ chức tín dụng phải quy định rõ thẩm quyền phê duyệt, lưu giữ thông tin và đánh giá việc ghi đè. Với mô hình mua từ bên ngoài, đơn vị sử dụng phải có biện pháp quản lý phù hợp và yêu cầu bên bán cung cấp thông tin phục vụ công tác đánh giá.

Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi khái niệm rủi ro theo hướng bao quát hơn. Nếu quy định hiện hành chủ yếu đề cập khả năng xảy ra tổn thất ảnh hưởng đến thu nhập, vốn tự có và mục tiêu kinh doanh, dự thảo bổ sung khả năng xảy ra kết quả bất lợi tác động tiêu cực đến thu nhập, vốn và thanh khoản.

Dự thảo cũng bổ sung khái niệm về rủi ro thị trường, thanh khoản, tập trung, lãi suất trên sổ ngân hàng và rủi ro mô hình. Các rủi ro trọng yếu tối thiểu bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro thanh khoản, rủi ro tập trung và các rủi ro khác theo quy định nội bộ.

Đáng chú ý, hoạt động quản lý rủi ro được bổ sung yêu cầu đo lường, bên cạnh các nội dung nhận dạng, theo dõi và kiểm soát. Quy định về ba tuyến bảo vệ độc lập cũng được điều chỉnh theo hướng dựa trên chức năng thay vì cố định theo cơ cấu tổ chức như Thông tư 14 hiện hành.

Nhìn chung, các đề xuất trong dự thảo hướng tới hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tăng cường quản lý rủi ro phát sinh từ bên thứ ba, thanh khoản và mô hình. Đây vẫn là các nội dung đề xuất trong quá trình xây dựng văn bản, chưa phải quy định đã có hiệu lực thi hành.

Phúc Hưng (t/h)