Quảng Trị: Danh hiệu chỉ có giá trị khi đi được vào thị trường

Từ 61 hồ sơ đến 38 sản phẩm được công nhận

Chiều 25/8, Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị tổ chức hội nghị tôn vinh và trao Giấy chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2026 cho 38 sản phẩm, bộ sản phẩm của 31 doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất. Đây là năm đầu tiên tỉnh Quảng Trị tổ chức bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Trước đó, ngày 8/7, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2663/QĐ-UBND công nhận 38 sản phẩm, bộ sản phẩm. Quá trình bình chọn cho thấy mức độ sàng lọc khá rõ: 30 xã, phường gửi hồ sơ với 61 sản phẩm, bộ sản phẩm của 54 cơ sở công nghiệp nông thôn; kết quả có 38 sản phẩm, bộ sản phẩm được lựa chọn.

Cơ cấu sản phẩm cũng phản ánh khá rõ thế mạnh kinh tế nông thôn của địa phương. Trong 38 sản phẩm, bộ sản phẩm được lựa chọn có 33 sản phẩm thuộc nhóm chế biến nông, lâm, thủy sản và thực phẩm, 5 sản phẩm thuộc nhóm thủ công mỹ nghệ. Danh sách có những sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu và đặc sản địa phương như cà phê rang xay Khe Sanh, nước mắm truyền thống Ngọc Biển, bánh xoài Vân Di, các sản phẩm dược liệu, tinh dầu, thực phẩm chế biến và thủ công mỹ nghệ.

Điểm đáng chú ý là việc bình chọn không chỉ dựa vào hình thức hay tính đặc trưng. Theo hướng dẫn của Bộ Công Thương, nhóm tiêu chí còn đặt ra yêu cầu về năng lực phát triển sản xuất, khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường, chất lượng, hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng mở rộng quy mô. Vì vậy, giấy chứng nhận nên được xem là một bước xác lập chất lượng và tiềm năng, chứ chưa phải đích đến của quá trình xây dựng thương hiệu.

Sau chứng nhận, câu hỏi quan trọng nhất là bán được ở đâu?

Một sản phẩm có thể được đánh giá tốt ở cấp tỉnh nhưng giá trị kinh tế chỉ thực sự được tạo ra khi sản phẩm có thị trường ổn định. Đây chính là khoảng cách cần được rút ngắn giữa “sản phẩm tiêu biểu” và “sản phẩm có sức cạnh tranh”.

Lãnh đạo tỉnh Quảng Trị đặt yêu cầu khá cụ thể: Doanh nghiệp chế biến phải liên kết với nông dân; doanh nghiệp sản xuất liên kết với doanh nghiệp thương mại; doanh nghiệp trong tỉnh kết nối với nhà phân phối ngoài tỉnh; những doanh nghiệp có sản phẩm tốt cần liên kết để cùng hướng đến xuất khẩu. Sở Công Thương được yêu cầu chuyển mạnh hoạt động hỗ trợ sang thị trường, công nghệ, chế biến sâu, thương hiệu, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại.

Định hướng đó chạm đúng vấn đề cốt lõi. Với nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn, khó khăn không nhất thiết nằm ở việc tạo ra một sản phẩm tốt mà ở khả năng sản xuất ổn định với số lượng lớn, duy trì chất lượng đồng đều, hoàn thiện bao bì, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và xây dựng hệ thống bán hàng đủ rộng.

Thương mại điện tử có thể mở thêm một cánh cửa, nhưng việc đưa sản phẩm lên sàn không đồng nghĩa sản phẩm tự động có thị trường. Để chuyển một đặc sản địa phương thành hàng hóa có khả năng bán trên phạm vi toàn quốc, doanh nghiệp còn phải giải quyết bài toán nhận diện thương hiệu, nội dung số, vận hành đơn hàng, logistics, chăm sóc khách hàng và khả năng tái mua.

Bởi vậy, sau lễ trao chứng nhận, điều đáng theo dõi không chỉ là số lượng sản phẩm được tôn vinh mà là bao nhiêu sản phẩm tăng được doanh thu, mở thêm điểm bán, ký được hợp đồng phân phối, nâng được công suất và tạo thêm việc làm.

11 sản phẩm đi tiếp: Phép thử ở cấp quốc gia

Trong số 38 sản phẩm, bộ sản phẩm được lựa chọn, Hội đồng bình chọn đã đề xuất 11 sản phẩm, bộ sản phẩm tham gia bình chọn cấp quốc gia năm 2027. Danh sách này gồm: Cà phê rang xay Khe Sanh; bánh xoài Vân Di; nước mắm truyền thống Ngọc Biển; bộ sản phẩm Gold Herbal; bộ sản phẩm Nông sản sạch Nhật Chi FOOD; bột cháo canh Kính Hương; bộ sản phẩm Brule Coffee; bánh quy bột nghệ; dầu giữ ấm Mộc San; gừng thẻ vị nguyên bản; và bộ sản phẩm cao dược liệu Định Sơn Mai Thị Thủy.

Đây là nhóm sản phẩm có thể trở thành “đội hình dẫn dắt” nếu chính sách hỗ trợ được thiết kế theo hướng tập trung thay vì dàn trải. Lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu địa phương xác định rõ sản phẩm chủ lực, vùng nguyên liệu và doanh nghiệp dẫn dắt, lựa chọn những sản phẩm có khả năng tạo quy mô và thị trường lớn.

Đối với 11 sản phẩm này, mục tiêu không nên chỉ dừng ở việc đạt thêm một danh hiệu. Một vòng bình chọn cấp quốc gia nên trở thành dịp kiểm tra toàn diện năng lực của doanh nghiệp: Từ nguyên liệu, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ, bao bì đến hệ thống phân phối và khả năng tiếp cận thị trường ngoài nước.

Nếu mỗi sản phẩm được chọn đều có một kế hoạch phát triển thị trường cụ thể trong 12–24 tháng, chương trình bình chọn sẽ tạo được hiệu ứng kinh tế rõ hơn. Khi đó, có thể đo kết quả bằng những chỉ số cụ thể như doanh thu tăng thêm, số thị trường mới, số điểm phân phối, sản lượng, lao động và tỷ trọng bán hàng qua kênh số.

Từ danh hiệu đến thương hiệu cần một cơ chế hậu kiểm

Thông tư số 63/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ ngày 10/2/2026, quy định việc tổ chức bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Hệ thống tiêu chí cho thấy khả năng phát triển sản xuất và đáp ứng thị trường là một nội dung quan trọng của quá trình đánh giá.

Điều đó gợi mở một bước tiếp theo cho Quảng Trị: không chỉ bình chọn và trao chứng nhận mà nên theo dõi hiệu quả sau công nhận. Một cơ sở được hỗ trợ xúc tiến thương mại, chuyển đổi số, máy móc hay xây dựng thương hiệu cần có kết quả đầu ra có thể kiểm chứng. Chính quyền cũng có thêm dữ liệu để biết nhóm hỗ trợ nào tạo hiệu quả thực chất và nhóm nào cần điều chỉnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến yêu cầu lấy chất lượng, năng suất, thương hiệu và thị trường làm bốn nền tảng cạnh tranh; đồng thời nhấn mạnh hiệu quả hỗ trợ phải được đo bằng năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, doanh thu, việc làm và thị trường. Đây có thể xem là bộ thước đo phù hợp cho giai đoạn “sau chứng nhận”.

38 sản phẩm, bộ sản phẩm được tôn vinh là một tín hiệu tích cực đối với công nghiệp nông thôn Quảng Trị. Nhưng giá trị lớn nhất của chương trình chỉ xuất hiện khi giấy chứng nhận trở thành điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới: sản xuất tốt hơn, thương hiệu mạnh hơn, thị trường rộng hơn và giá trị gia tăng ở lại nhiều hơn với doanh nghiệp, người sản xuất và vùng nguyên liệu địa phương.

Nói cách khác, từ danh hiệu đến thương hiệu còn một quãng đường. Và chính khả năng đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối, thương mại điện tử, thị trường ngoài tỉnh và xa hơn là xuất khẩu sẽ trả lời rõ nhất việc 38 sản phẩm tiêu biểu năm 2026 đã chuyển hóa sự ghi nhận thành giá trị kinh tế đến đâu.

Đình Lương