Thúc đẩy xe điện: Bước đi chiến lược cho an ninh năng lượng

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển xe điện đang nổi lên như một hướng đi chiến lược của Việt Nam. Định hướng này không chỉ nhằm thay đổi thói quen tiêu dùng mà còn góp phần hình thành một ngành công nghiệp mới gắn với tăng trưởng xanh.

Ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, việc sử dụng năng lượng hiệu quả được xác định là giải pháp quan trọng để giảm rủi ro nguồn cung, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo các mục tiêu đề ra, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu giảm tiêu hao năng lượng trên mỗi đơn vị GDP từ 1–1,5% mỗi năm, tiết kiệm điện tối thiểu 3%/năm đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và từng bước chuyển đổi tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các đô thị sang xe điện.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cho xe điện đang được đẩy nhanh xây dựng, đặc biệt liên quan đến trạm sạc và pin. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn, nhất là trong phát triển hạ tầng do liên quan đến nhiều lĩnh vực như điện lực, xây dựng và đầu tư. Điều này cho thấy yêu cầu cấp thiết về một hệ sinh thái chính sách đồng bộ, thay vì các giải pháp rời rạc.

Song song với đó, việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và làm chủ công nghệ được xem là yếu tố then chốt. Thực tế, hệ sinh thái công nghiệp xe điện trong nước đã có những bước tiến nhất định, với hàng trăm doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, góp phần hình thành nền tảng sản xuất trong nước. Tuy nhiên, mục tiêu dài hạn không chỉ dừng ở sản xuất mà còn hướng tới làm chủ các công nghệ lõi như pin, động cơ và vật liệu mới.

Ở góc độ thị trường, dù đã có nhiều chính sách ưu đãi, tốc độ phổ cập xe điện vẫn chưa đạt kỳ vọng. Một trong những yếu tố quan trọng là thói quen tiêu dùng. Việc chuyển đổi sang xe điện đòi hỏi thời gian thích nghi, song thực tế cho thấy người dùng sau khi trải nghiệm thường có xu hướng tiếp tục sử dụng nhờ chi phí vận hành thấp và nhiều tiện ích.

Để thúc đẩy thị trường, các giải pháp như ưu tiên xe điện trong khu vực công, phát triển vận tải xanh, mở rộng tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi đang được đặt ra. Đồng thời, chính sách cần đảm bảo hài hòa giữa hỗ trợ và cạnh tranh, tạo động lực cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Một vấn đề đáng chú ý là tính “xanh” của xe điện phụ thuộc lớn vào nguồn điện. Nếu điện năng vẫn đến từ các nguồn phát thải cao, hiệu quả giảm phát thải sẽ bị hạn chế. Do đó, phát triển xe điện cần đi đôi với mở rộng năng lượng tái tạo để bảo đảm tính bền vững.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố không thể thiếu. Là ngành công nghiệp mới, xe điện đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực công nghệ, từ cơ khí, điện tử đến vật liệu, đặt ra yêu cầu đổi mới trong đào tạo và phát triển nhân lực.

Tại các đô thị lớn, việc chuyển đổi phương tiện đang được triển khai theo lộ trình cụ thể, gắn với phát triển giao thông công cộng và kiểm soát phương tiện cá nhân. Đây được xem là hướng đi cần thiết nhằm giảm áp lực giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Có thể thấy, phát triển xe điện không chỉ là câu chuyện của một ngành riêng lẻ mà là bài toán tổng thể của nền kinh tế. Từ thể chế, hạ tầng, công nghệ đến thị trường và con người, tất cả đều cần được đồng bộ. Nếu tận dụng tốt cơ hội, xe điện sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường tăng trưởng xanh và bền vững.

VT