Chuyển đổi số: Doanh nghiệp chậm chân sẽ bị loại khỏi đường đua

Dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số đang tái định nghĩa cách doanh nghiệp quản trị, sản xuất và tiếp cận thị trường. Trong cuộc chơi mới, ranh giới giữa doanh nghiệp truyền thống và doanh nghiệp công nghệ đang bị xóa nhòa - và chỉ những ai chuyển đổi đủ nhanh, đủ sâu mới có thể trụ vững.

Khi chuyển đổi số trở thành mệnh lệnh thị trường

Theo báo cáo cập nhật năm 2025-2026, kinh tế số Việt Nam đã đạt quy mô khoảng 20% GDP, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng nền tảng số trong quản trị và kinh doanh đã vượt mốc 70%, trong khi thanh toán không tiền mặt tăng trưởng trung bình 30-40%/năm.

Những con số này phản ánh một thực tế: Chuyển đổi số đã đi qua giai đoạn thử nghiệm và bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt.

Khung chính sách cũng ngày càng hoàn thiện, với các văn bản trụ cột như:

Quyết định 749/QĐ-TTg (2020) phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến 2030; Chiến lược phát triển Chính phủ số và kinh tế số giai đoạn 2021-2025; Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số do các bộ liên quan triển khai.

Theo lãnh đạo cơ quan quản lý: Nếu giai đoạn trước là “khuyến khích”, thì từ 2026 trở đi, thị trường sẽ tự sàng lọc. Doanh nghiệp không chuyển đổi số sẽ mất cơ hội tham gia chuỗi giá trị.

Trong làn sóng mới, dữ liệu không chỉ phục vụ báo cáo, mà trở thành nền tảng để: Dự báo thị trường; Tối ưu vận hành; Cá nhân hóa chiến lược kinh doanh.

Các hệ thống ERP, CRM, BI được nâng cấp với AI giúp lãnh đạo doanh nghiệp ra quyết định theo thời gian thực.

Hiệu quả từ thực tế

Tại FPT Corporation, hệ thống quản trị số đã được tích hợp trí tuệ nhân tạo để: Phân tích hiệu suất nhân sự theo thời gian thực; Dự báo nhu cầu tuyển dụng và đào tạo; Tối ưu phân bổ nguồn lực toàn hệ thống.

Theo chia sẻ từ doanh nghiệp, việc ứng dụng AI trong quản trị đã giúp tăng năng suất lao động 20-30%, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian ra quyết định.

Viettel Group đã xây dựng hệ sinh thái quản trị dựa trên Big Data và AI, phục vụ: Điều hành mạng lưới viễn thông quy mô lớn; Phân tích hành vi khách hàng; Dự báo nhu cầu thị trường.

Đáng chú ý, các mô hình AI tự học của Viettel giúp tăng tỷ lệ giữ chân khách hàng và tối ưu doanh thu theo từng phân khúc, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt.

Trong năm 2026, mô hình nhà máy thông minh đã được triển khai rộng rãi tại nhiều doanh nghiệp lớn: IoT giám sát dây chuyền theo thời gian thực; Robot tự động hóa các khâu sản xuất; AI kiểm soát chất lượng và dự báo lỗi.

Vinamilk đang vận hành hệ thống nhà máy với mức độ tự động hóa cao: Dây chuyền sản xuất khép kín; Hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng dữ liệu; Phân tích tối ưu nguyên liệu đầu vào

Kết quả đạt được: Giảm đáng kể chi phí sản xuất; Đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng quốc tế; Tăng năng lực xuất khẩu.

Trong lĩnh vực thép, Hoa Phat Group đã triển khai: Hệ thống điều khiển tự động; Phân tích dữ liệu sản xuất theo thời gian thực; Bảo trì dự đoán (predictive maintenance).

Nhờ đó, doanh nghiệp giảm thiểu thời gian dừng máy, nâng cao hiệu suất và kiểm soát rủi ro vận hành…

Tái định hình thị trường và hành vi tiêu dùng

Đến năm 2026, hơn 80% người dùng Internet tham gia mua sắm trực tuyến. Thanh toán không tiền mặt chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Hành vi mua sắm chuyển sang đa kênh (omnichannel). Điều này buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn bộ chiến lược kinh doanh.

VNPAY đã xây dựng hệ sinh thái thanh toán số: QR code phủ rộng toàn quốc; Kết nối ngân hàng - doanh nghiệp - người tiêu dùng; Tích hợp thanh toán vào nhiều dịch vụ.

Nhờ đó, doanh nghiệp bán lẻ có thể: Rút ngắn thời gian giao dịch; Mở rộng kênh bán hàng; Tăng trải nghiệm khách hàng.

Tiki Corporation đầu tư mạnh vào: AI đề xuất sản phẩm; Phân tích hành vi người dùng; Logistics thông minh. Kết quả là tăng tỷ lệ chuyển đổi và tối ưu doanh thu trên mỗi khách hàng.

Các chuyên gia kinh tế số nhận định, năm 2026 là giai đoạn “sàng lọc”: Doanh nghiệp số hóa thành công sẽ bứt phá. Doanh nghiệp chậm chuyển đổi sẽ mất thị phần. Chuyển đổi số không chỉ là nâng cấp công nghệ, mà là tái cấu trúc toàn bộ mô hình kinh doanh. Doanh nghiệp không làm sẽ không còn chỗ đứng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính phủ Việt Nam đang chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo: Phát triển hạ tầng số quốc gia; Thúc đẩy dữ liệu mở; Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số. Các nền tảng như: Hệ thống định danh điện tử; Cổng dịch vụ công trực tuyến; Nền tảng điện toán đám mây đang tạo nền tảng cho hệ sinh thái số phát triển.

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Dù đạt nhiều thành tựu, chuyển đổi số vẫn đối mặt với các thách thức lớn:

Thứ nhất là nhân lực số thiếu hụt: Thiếu chuyên gia AI, dữ liệu; Khoảng cách kỹ năng giữa các ngành.

Thứ hai là chi phí và rủi ro: Đầu tư lớn, thu hồi vốn dài; Nguy cơ mất an toàn dữ liệu.

Thứ ba là tư duy quản trị chưa theo kịp: Nhiều doanh nghiệp vẫn “nửa số, nửa truyền thống”; Chưa dám thay đổi mô hình kinh doanh.

Trong tương lai gần, chuyển đổi số sẽ bước sang giai đoạn cao hơn: AI hóa toàn diện trong quản trị và sản xuất; Kinh tế dữ liệu trở thành trụ cột tăng trưởng; Doanh nghiệp nền tảng chiếm ưu thế.

Ranh giới giữa các ngành nghề sẽ bị xóa nhòa, khi mọi doanh nghiệp đều phải trở thành doanh nghiệp công nghệ.

Chuyển đổi số năm 2026 mở ra một cơ hội lịch sử để doanh nghiệp Việt: Nâng cao năng suất; Tăng sức cạnh tranh; Vươn ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, đây không phải cuộc chơi dành cho tất cả. Chỉ những doanh nghiệp dám thay đổi, dám đầu tư và dám tái cấu trúc mới có thể bứt phá. Như một chuyên gia nhận định thẳng thắn: “Trong kỷ nguyên số, không có khái niệm “đứng yên”. Không tiến lên nghĩa là đang bị bỏ lại phía sau”.

Minh Anh