Cứ 10 ô tô bán ra tại Việt Nam, gần 4 xe là VinFast

Thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh quyết liệt khi cán cân giữa xe điện, xe hybrid và xe sử dụng động cơ đốt trong thay đổi nhanh chóng. Báo cáo “Ngành Ô tô - Triển vọng 6 tháng cuối năm 2026” công bố ngày 1/10 của VIS Rating cho thấy tổng doanh số ô tô tại Việt Nam đạt 303.391 xe trong 6 tháng đầu năm, tăng 33,8% so với cùng kỳ.

VinFast chiếm gần 4/10 doanh số toàn thị trường

Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh thị trường là tốc độ tăng trưởng của VinFast. Theo VIS Rating, trong 6 tháng đầu năm 2026, hãng xe Việt bán 115.916 ô tô điện, tăng 72% so với cùng kỳ.

Với con số này, VinFast chiếm khoảng 38,2% tổng doanh số 303.391 xe của thị trường trong nửa đầu năm. Nói cách khác, cứ 10 ô tô được bán ra tại Việt Nam thì gần 4 chiếc mang thương hiệu VinFast.

Tỷ trọng này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh thị trường Việt Nam có sự hiện diện của hàng loạt thương hiệu quốc tế lớn như Toyota, Hyundai, Ford, Mitsubishi, Mazda, Honda, Kia và Mercedes-Benz.

VIS Rating nhận định nhu cầu đối với xe điện hóa đang tăng mạnh nhờ chính sách hỗ trợ, giá bán cạnh tranh và những biến động của giá nhiên liệu. Trong khi đó, doanh số xe sử dụng động cơ đốt trong vẫn tăng khoảng 13% trong 6 tháng đầu năm, lên khoảng 174.000 xe. Điều này cho thấy xe xăng chưa bị loại khỏi cuộc đua, nhưng tốc độ tăng trưởng đang thấp hơn đáng kể so với nhóm xe điện hóa.

Đà tăng trưởng của VinFast tiếp tục được duy trì sau nửa đầu năm. Theo công bố của hãng, riêng tháng 8/2026, VinFast bàn giao 20.161 ô tô điện tại Việt Nam, nâng doanh số lũy kế từ đầu năm lên 154.073 xe.

Trong đó, VF 3 tiếp tục là mẫu xe có doanh số nổi bật với 35.798 xe sau 8 tháng. Limo Green đạt 34.991 xe, còn VF 5 cùng phiên bản Herio Green đạt 27.948 xe. Cơ cấu này cho thấy nhu cầu đối với xe điện không chỉ tập trung ở khách hàng cá nhân mà còn lan rộng sang nhóm khách hàng kinh doanh vận tải.

Nếu duy trì tốc độ bán hàng hiện tại trong những tháng cuối năm, khoảng cách giữa VinFast và các thương hiệu còn lại trên thị trường được dự báo tiếp tục là một trong những điểm đáng chú ý của cuộc đua ô tô Việt Nam năm 2026.

Hơn 44.000 ô tô Trung Quốc vào Việt Nam

Cùng với sự trỗi dậy của xe điện Việt Nam, một lực lượng cạnh tranh khác cũng đang nhanh chóng mở rộng là ô tô nhập khẩu từ Trung Quốc.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 8 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập khẩu 44.335 ô tô nguyên chiếc từ Trung Quốc, với tổng trị giá khoảng 1,57 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xe tăng 45,9%, trong khi kim ngạch tăng 58,8%.

Xét về số lượng, Trung Quốc đứng thứ ba trong nhóm các thị trường cung cấp ô tô nguyên chiếc lớn nhất cho Việt Nam, sau Indonesia và Thái Lan. Indonesia đưa vào Việt Nam 70.366 xe, Thái Lan đạt 44.411 xe, trong khi Trung Quốc đạt 44.335 xe.

Tuy nhiên, nếu xét về giá trị nhập khẩu, Trung Quốc lại đứng đầu. Kim ngạch 1,57 tỷ USD cao hơn đáng kể so với gần 923 triệu USD của Thái Lan và khoảng 1,01 tỷ USD của Indonesia. 

Sự gia tăng nhanh của xe Trung Quốc đang tạo thêm một lớp cạnh tranh mới trên thị trường. Không chỉ có lợi thế về giá, nhiều mẫu xe Trung Quốc còn tập trung vào trang bị công nghệ, thiết kế và các tính năng hỗ trợ người lái nhằm thu hút nhóm khách hàng trẻ.

Theo VIS Rating, sự gia tăng của xe Trung Quốc, kết hợp với tốc độ mở rộng của VinFast, đang làm cạnh tranh về giá trên thị trường ô tô trở nên gay gắt hơn. Giá trị nhập khẩu ô tô nguyên chiếc của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm tăng 28,9% so với cùng kỳ, lên 2,8 tỷ USD; riêng xe nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 71,2%, lên 1,26 tỷ USD.

Trong khi đó, các thương hiệu truyền thống như Toyota, Hyundai và Ford đang mất thị phần. Tuy nhiên, VIS Rating lưu ý rằng mất thị phần không đồng nghĩa doanh số tuyệt đối giảm, bởi tổng quy mô thị trường đang tăng nhanh. Vấn đề nằm ở chỗ tốc độ tăng trưởng của những thương hiệu này thấp hơn tốc độ mở rộng của nhóm xe điện và một số thương hiệu mới.

Bức tranh này cho thấy cuộc cạnh tranh tại Việt Nam đang chuyển từ cuộc đua giữa các thương hiệu xe xăng sang cuộc đua về công nghệ, giá bán, chi phí sử dụng và khả năng đáp ứng xu hướng điện hóa.

Doanh số tăng nhưng lợi nhuận của doanh nghiệp ô tô chịu sức ép

Đằng sau tốc độ tăng trưởng doanh số là bài toán ngày càng khó đối với các doanh nghiệp ô tô.

Theo VIS Rating, doanh thu của nhóm doanh nghiệp ô tô niêm yết tăng 17,5% trong 6 tháng đầu năm 2026. EBITDA tăng 28,9%, giúp tỷ lệ nợ vay trên EBITDA bình quân cải thiện nhẹ từ 4,66 lần năm 2025 xuống 4,47 lần. Hệ số EBIT trên chi phí lãi vay cũng tăng từ 2,16 lần lên 2,43 lần.

Tuy nhiên, khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh ô tô cốt lõi lại đi xuống. Biên EBITDA cốt lõi giảm từ 3,20% trong 6 tháng đầu năm 2025 xuống 3,06% cùng kỳ năm nay. Trong khi đó, chi phí bán hàng tăng tới 38%.

Điều này phản ánh áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Khi các hãng phải tăng khuyến mại, điều chỉnh giá và đầu tư mạnh cho hệ thống phân phối để giành thị phần, doanh số có thể tăng nhưng biên lợi nhuận lại bị thu hẹp.

Một áp lực khác đến từ hàng tồn kho. Lượng hàng tồn kho của các doanh nghiệp ô tô niêm yết tăng 37% so với cuối năm 2025, trong khi vòng quay hàng tồn kho giảm từ 6,7 lần xuống 5,5 lần. Phần lớn doanh nghiệp trong nhóm được VIS Rating phân tích ghi nhận dòng tiền kinh doanh âm trong 6 tháng đầu năm.

Chi phí vốn cũng trở thành vấn đề đáng lưu ý. Lãi suất vay thực tế của các doanh nghiệp ô tô niêm yết tăng 1-4 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Trong khi đó, lãi suất vay ngân hàng dành cho người mua ô tô tăng khoảng 1,5-2 điểm phần trăm.

VIS Rating dự báo mặt bằng lãi suất có thể duy trì ở mức cao trong 12-18 tháng tới, qua đó gây sức ép lên cả nhu cầu mua xe của người tiêu dùng và chi phí vốn lưu động của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, khoảng 2.500 tỷ đồng trái phiếu của ngành ô tô sẽ đáo hạn trong 6 tháng cuối năm 2026. Trong bối cảnh phát hành trái phiếu mới gần như chưa diễn ra trong nửa đầu năm, nhu cầu tái cấp vốn của các doanh nghiệp có thể gia tăng đáng kể.

Như vậy, thị trường ô tô Việt Nam đang chứng kiến một nghịch lý: doanh số tăng mạnh nhưng cuộc chiến giành thị phần khiến lợi nhuận bị bào mòn. VinFast tiếp tục mở rộng nhanh, xe Trung Quốc gia tăng hiện diện, trong khi các hãng Nhật, Hàn và Mỹ phải tìm cách thích ứng với một thị trường đang thay đổi nhanh hơn cả về sản phẩm lẫn hành vi tiêu dùng.

VIS Rating cho rằng cạnh tranh về giá sẽ tiếp tục gay gắt trong nửa cuối năm 2026, trong khi chi phí vay duy trì ở mức cao sẽ gây thêm áp lực lên dòng tiền và hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp ô tô.

Phương Phương