Đề xuất thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Đề xuất bổ sung 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất

Vừa qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Thừa ủy quyền của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày tờ trình dự thảo luật, trong đó đáng chú ý là các đề xuất liên quan đến phạm vi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo đề xuất của Chính phủ, dự thảo luật tiếp tục giữ 32 trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng như quy định hiện hành.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung thêm 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội.

Cụ thể, trường hợp thứ nhất là thực hiện điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và phải thu hồi đất.

Trường hợp thứ hai là dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê và nhà ở chính sách.

Trường hợp thứ ba là dự án trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa có quy mô sử dụng đất trên 50 ha.

Đây là những nội dung mới đáng chú ý trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), có thể tác động trực tiếp đến quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án phát triển hạ tầng, nhà ở và dịch vụ logistics trong thời gian tới.

Luật hóa cơ chế thu hồi đất theo Nghị quyết 254

Bên cạnh việc bổ sung 3 trường hợp mới, Chính phủ cũng đề nghị luật hóa 3 trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội đã được quy định tại Nghị quyết 254 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thi hành Luật Đất đai 2024.

Đáng chú ý, một trong những cơ chế được đề xuất luật hóa liên quan đến trường hợp chủ đầu tư đã thỏa thuận được với người sử dụng đất.

Theo đó, khi chủ đầu tư đã đàm phán được trên 75% diện tích đất và hơn 75% số người có đất, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định thu hồi phần diện tích còn lại để giao cho nhà đầu tư thực hiện dự án theo quy định.

Cơ chế này được kỳ vọng góp phần tháo gỡ tình trạng dự án đã đạt được sự đồng thuận của phần lớn người dân nhưng vẫn bị đình trệ do còn một số trường hợp chưa thống nhất được phương án chuyển nhượng, bồi thường hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

Việc đưa cơ chế này vào luật cũng đặt ra yêu cầu phải bảo đảm chặt chẽ quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi, tránh phát sinh khiếu nại, khiếu kiện trong quá trình triển khai dự án.

Đề xuất thêm trường hợp thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh

Đối với nhóm trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất bổ sung một trường hợp.

Cụ thể là thu hồi đất để làm bãi tạm giữ phương tiện vi phạm, phương tiện liên quan đến tai nạn; trung tâm sát hạch và cấp giấy phép lái xe; nhà khách nhằm đáp ứng các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Việc bổ sung các trường hợp này nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho việc bố trí quỹ đất phục vụ các nhiệm vụ đặc thù trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, phạm vi thu hồi đất vẫn là nội dung được cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát nhằm bảo đảm nguyên tắc chỉ thu hồi đất trong những trường hợp thực sự cần thiết và phục vụ lợi ích chung.

Cần hạn chế thu hồi đất ở của người dân chỉ để tạo nguồn thu

Thẩm tra sơ bộ dự án luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về trường hợp và căn cứ thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo cơ quan thẩm tra, cần quy định rõ hơn tiêu chí xác định dự án thuộc phạm vi Nhà nước thu hồi đất, theo hướng chỉ áp dụng trong những trường hợp thật sự cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Đồng thời, Chính phủ được đề nghị quy định chi tiết để lượng hóa các tiêu chí về quy mô và lợi ích mà dự án mang lại, qua đó làm rõ tính cần thiết, cấp thiết và mức độ phục vụ lợi ích chung của từng dự án.

Một vấn đề được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý là tiếp tục rà soát các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó hạn chế tối đa việc Nhà nước thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm mục đích đấu giá tạo nguồn thu.

Đây là nội dung có ý nghĩa đáng chú ý đối với thị trường bất động sản, bởi việc mở rộng phạm vi thu hồi đất có thể tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ một số dự án, nhưng đồng thời cũng cần kiểm soát chặt chẽ để tránh việc thu hồi đất của người dân vượt quá nhu cầu thực sự của dự án hoặc biến cơ chế thu hồi đất thành công cụ tạo quỹ đất thương mại.

Cùng với đó, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc kỹ trường hợp thu hồi đất, đặc biệt là đất ở, để thực hiện dự án tái định cư trong trường hợp tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập và thực hiện trước.

Theo cơ quan thẩm tra, việc này có thể dẫn đến xung đột về mục tiêu chính sách nếu không được thiết kế chặt chẽ. Trong một số trường hợp, việc tách dự án có thể dẫn đến thu hồi đất hai lần, tại hai khu vực khác nhau nhưng cùng phục vụ việc triển khai một dự án đầu tư.

Điều này có nguy cơ làm gia tăng chi phí xã hội, đồng thời tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân có đất bị thu hồi.

Do đó, trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát toàn diện các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, xác định rõ tiêu chí, điều kiện áp dụng và bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội với quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Các quy định về thu hồi đất nếu được hoàn thiện theo hướng rõ ràng, minh bạch sẽ có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý cho các dự án bất động sản, đồng thời hạn chế tranh chấp, khiếu nại và bảo đảm sự đồng thuận của người dân trong quá trình thực hiện.

Thảo Phương (t/h)