Dòng tiền lệch pha, lãi suất liên ngân hàng tăng nóng

Thị trường tài chính những tháng đầu năm 2026 ghi nhận diễn biến đáng chú ý khi lãi suất huy động có xu hướng tăng nhưng dòng tiền gửi vào hệ thống ngân hàng lại không theo kịp tốc độ tăng trưởng tín dụng. Sự lệch pha giữa cung và cầu vốn đã đẩy lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh, phản ánh áp lực thanh khoản ngày càng lớn trong hệ thống.

Theo số liệu từ cơ quan thống kê, tính đến ngày 24/3/2026, tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế đạt 2,15%, trong khi huy động vốn của các tổ chức tín dụng chỉ tăng 0,44%. Khoảng cách đáng kể này cho thấy nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân đang phục hồi nhanh hơn so với khả năng thu hút vốn của các ngân hàng.

Tại một trong những trung tâm kinh tế lớn, tình trạng này còn thể hiện rõ nét hơn. Tính đến cuối tháng 3/2026, huy động vốn chỉ tăng 0,1% so với cuối năm trước, trong khi tín dụng đã tăng tới 1,5%. Diễn biến này khiến nhiều ngân hàng rơi vào trạng thái mất cân đối tạm thời giữa nguồn vốn và nhu cầu cho vay.

Khi tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) tại nhiều tổ chức tín dụng vượt ngưỡng 100%, áp lực lên thanh khoản trở nên rõ rệt. Để bù đắp thiếu hụt nguồn vốn, các ngân hàng buộc phải tăng cường vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng, khiến nhu cầu vốn ngắn hạn tăng đột biến.

Hệ quả là lãi suất vay qua đêm trên thị trường này đã có những thời điểm tăng vọt. Đầu tháng 2/2026, lãi suất qua đêm từng chạm mức 17%/năm – mức cao nhất trong khoảng một thập kỷ. Sang tháng 4, dù đã hạ nhiệt, lãi suất vẫn duy trì ở mức cao, quanh ngưỡng 9%/năm và biến động mạnh theo từng phiên giao dịch.

Chỉ riêng trong phiên ngày 6/4, lãi suất qua đêm đã tăng thêm hơn 3 điểm phần trăm, lên mức 8,60%/năm, trong khi kỳ hạn một tuần cũng đạt khoảng 8,50%/năm. Những biến động này cho thấy thị trường tiền tệ đang ở trạng thái nhạy cảm với các thay đổi về dòng tiền.

Theo đánh giá từ các tổ chức phân tích, áp lực cân đối vốn đã xuất hiện từ nửa cuối năm 2025, đặc biệt tại nhóm ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ. Khi khả năng chống chịu với các cú sốc thanh khoản ngắn hạn suy giảm, các ngân hàng này phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn liên ngân hàng, từ đó góp phần đẩy mặt bằng lãi suất lên cao.

Trước tình hình này, Ngân hàng Nhà nước đã phải triển khai nhiều công cụ điều tiết nhằm hỗ trợ thanh khoản. Trên kênh thị trường mở, cơ quan điều hành đã bơm ra lượng vốn lớn thông qua nghiệp vụ cầm cố giấy tờ có giá, với tổng quy mô chào thầu lên tới 37.000 tỷ đồng và kỳ hạn kéo dài từ 14 đến 56 ngày.

Tuy nhiên, bài toán điều hành không chỉ dừng lại ở thanh khoản mà còn chịu áp lực từ tỷ giá. Việc bán USD kỳ hạn 180 ngày cho các tổ chức tín dụng với mức giá 26.850 đồng/USD được triển khai nhằm ổn định thị trường ngoại hối, nhưng đồng thời cũng khiến một phần tiền đồng bị “hút” ra khỏi hệ thống trong ngắn hạn.

Điều này dẫn đến hiện tượng dòng tiền bị “nghẽn cục bộ”, khi vốn chưa kịp luân chuyển từ các ngân hàng dư thừa sang các ngân hàng thiếu hụt. Kết quả là mặt bằng chi phí vốn chung của hệ thống có xu hướng tăng lên.

Một điểm đáng chú ý là mối quan hệ giữa lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động tại Việt Nam không hoàn toàn vận hành theo quy luật tuyến tính. Trong một số giai đoạn, lãi suất huy động có thể tăng trước, sau đó mới tác động ngược lại đến thị trường liên ngân hàng.

Nguyên nhân đến từ đặc thù cấu trúc hệ thống ngân hàng trong nước, khi nguồn thu từ lãi vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 70-80%, cao hơn nhiều so với mức phổ biến tại các ngân hàng quốc tế. Bên cạnh đó, các yếu tố điều hành hành chính như trần lãi suất hay định hướng chính sách cũng khiến sự liên thông giữa các thị trường trở nên phức tạp hơn.

Về triển vọng thời gian tới, mặt bằng lãi suất liên ngân hàng được dự báo khó giảm sâu trong ngắn hạn, có thể duy trì quanh mức 6,8-7%/năm đối với kỳ hạn một tháng. Trong khi đó, lãi suất huy động từ dân cư có thể dao động trong khoảng 7-9%/năm tùy theo quy mô và chiến lược của từng ngân hàng.

Việc lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức cao sẽ tạo áp lực lên biên lợi nhuận của các tổ chức tín dụng. Để thích ứng, các ngân hàng có thể phải đa dạng hóa nguồn thu, tăng cường dịch vụ và mở rộng cho vay tiêu dùng thay vì phụ thuộc quá nhiều vào hoạt động tín dụng truyền thống.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn và đồng USD duy trì sức mạnh, giới phân tích cho rằng mặt bằng lãi suất thấp như giai đoạn trước khó có thể quay trở lại trong thời gian ngắn. Điều này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chủ động xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp với kịch bản chi phí vốn duy trì ở mức cao.

VT