Ngân hàng trung ương toàn cầu giảm nắm giữ USD, tăng mua vàng: Xu hướng mới của dự trữ ngoại hối

Xu hướng đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương trên thế giới đang diễn ra rõ nét hơn bao giờ hết. Báo cáo khảo sát năm 2026 của Diễn đàn Các tổ chức tiền tệ và tài chính chính thức (OMFIF) cho thấy, lần đầu tiên kể từ năm 2023, số lượng ngân hàng trung ương có kế hoạch giảm tỷ trọng nắm giữ USD trong vòng 10 năm tới đã vượt số đơn vị dự kiến tăng tỷ trọng.

Kết quả khảo sát được OMFIF thực hiện từ tháng 3 đến tháng 5/2026 với sự tham gia của 74 ngân hàng trung ương trên thế giới. Theo tổ chức này, yếu tố địa chính trị toàn cầu đã vượt lên trên các yếu tố chính trị nội bộ của Mỹ để trở thành nguyên nhân lớn nhất làm suy giảm sức hấp dẫn của đồng USD trong mắt các nhà quản lý dự trữ quốc gia.

Vàng trở thành "lá chắn" trước bất ổn địa chính trị

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài và những lo ngại về sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu gia tăng, vàng tiếp tục được xem là tài sản trú ẩn an toàn.

Theo OMFIF, có tới 82% ngân hàng trung ương được khảo sát cho biết vàng hiện là một trong những tài sản trọng tâm trong chiến lược quản lý dự trữ quốc gia.

Đáng chú ý, 51% ngân hàng trung ương đánh giá vàng là công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả, tăng 11 điểm phần trăm so với năm 2024. Đồng thời, khoảng 30% số đơn vị được khảo sát dự kiến sẽ tiếp tục nâng tỷ trọng vàng trong danh mục dự trữ trong vòng một đến hai năm tới, mức cao nhất kể từ khi OMFIF tiến hành khảo sát.

Xu hướng này diễn ra bất chấp giá vàng đã tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.

Kết quả khảo sát của Hội đồng Vàng thế giới cũng cho thấy gần 90% ngân hàng trung ương tin rằng vàng phát huy hiệu quả trong các giai đoạn khủng hoảng. Ngoài khả năng phòng vệ trước rủi ro, vàng còn được đánh giá là công cụ lưu giữ giá trị dài hạn, đặc biệt trong môi trường lạm phát cao, đồng thời giúp đa dạng hóa danh mục dự trữ và giảm sự phụ thuộc vào một loại tài sản hoặc một đồng tiền duy nhất.

Vàng lần đầu vượt trái phiếu Kho bạc Mỹ trong dự trữ toàn cầu

Xu hướng dịch chuyển sang vàng ngày càng rõ nét khi báo cáo của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) công bố hồi tháng 6 cho thấy, đến cuối năm 2025, vàng đã vượt trái phiếu Kho bạc Mỹ về tỷ trọng trong danh mục dự trữ của các ngân hàng trung ương toàn cầu.

Cụ thể, vàng hiện chiếm khoảng 27% tổng tài sản dự trữ, tăng mạnh từ mức 20% của một năm trước. Trong khi đó, tỷ trọng trái phiếu Kho bạc Mỹ giảm từ 25% xuống còn 22%.

Theo ECB, diễn biến này phản ánh cả đà tăng mạnh của giá vàng lẫn xu hướng các ngân hàng trung ương chủ động phân bổ nhiều hơn sang các tài sản ngoài USD.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde nhận định, căng thẳng địa chính trị tiếp tục là động lực thúc đẩy nhu cầu mua vàng của các ngân hàng trung ương.

Hiện lượng vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ đã vượt 36.000 tấn, tiệm cận mức đỉnh gần 38.000 tấn của thời kỳ Bretton Woods. Giá vàng cũng từng lập kỷ lục hơn 5.500 USD/ounce vào đầu năm 2026.

Theo ECB, Trung Quốc, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ là những quốc gia tích lũy vàng mạnh nhất kể từ năm 2022. Không chỉ khu vực công, nhu cầu mua vàng cũng lan sang doanh nghiệp và nhà đầu tư tư nhân. Riêng năm 2025, tổ chức phát hành stablecoin Tether đã mua hơn 100 tấn vàng.

Phi USD hóa diễn ra nhưng đồng bạc xanh vẫn giữ vị thế thống trị

Dù xu hướng giảm tỷ trọng USD ngày càng rõ nét, OMFIF cho rằng quá trình "phi USD hóa" hiện chủ yếu diễn ra theo hướng đa dạng hóa danh mục dự trữ chứ chưa phải sự thay thế toàn diện đồng bạc xanh.

Theo bà Andrea Correa, Trưởng bộ phận nghiên cứu của OMFIF, tỷ trọng USD trong tổng dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương vẫn duy trì quanh mức 58% trong suốt 5 năm qua và nhiều khả năng tiếp tục giữ vai trò đồng tiền dự trữ chủ đạo trong thời gian tới.

Thay vì rời bỏ hoàn toàn USD, nhiều ngân hàng trung ương đang từng bước tăng tỷ trọng nắm giữ euro, nhân dân tệ và một số đồng tiền khác nhằm giảm rủi ro tập trung.

Khảo sát của OMFIF cho thấy 29% ngân hàng trung ương dự kiến tăng nắm giữ đồng euro trong dài hạn, cao hơn đáng kể so với mức 22% của năm trước.

Theo ông Karsten Stroborn, Tổng giám đốc phụ trách thị trường của Bundesbank, lượng trái phiếu quốc tế phát hành bằng đồng euro đã đạt mức cao kỷ lục trong năm 2025, đồng thời euro cũng trở thành đồng tiền được sử dụng nhiều nhất trên thị trường trái phiếu xanh.

Trong khi đó, gần như toàn bộ các ngân hàng trung ương tham gia khảo sát đều đánh giá nhân dân tệ là công cụ hiệu quả để đa dạng hóa danh mục dự trữ. Bên cạnh đó, nhu cầu đối với đô la Singapore, won Hàn Quốc và rand Nam Phi cũng đang gia tăng.

Theo các chuyên gia, dự trữ ngoại hối được ví như "khoản tiết kiệm quốc gia", bao gồm ngoại tệ, trái phiếu chính phủ, tiền gửi, tiền mặt và vàng. Đây là nguồn lực quan trọng giúp các ngân hàng trung ương can thiệp thị trường ngoại hối, ổn định đồng nội tệ và ứng phó với các cú sốc tài chính.

Trong danh mục này, vàng tiếp tục được đánh giá là tài sản có giá trị đặc biệt bởi không phụ thuộc vào nghĩa vụ thanh toán của bất kỳ quốc gia hay tổ chức phát hành nào. Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng nhận định vàng khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của USD do hạn chế về thanh khoản, quy mô thị trường và chức năng thanh toán quốc tế.

Xu hướng hiện nay cho thấy các ngân hàng trung ương không từ bỏ USD, mà đang chủ động xây dựng danh mục dự trữ cân bằng hơn nhằm tăng khả năng chống chịu trước những biến động ngày càng khó lường của kinh tế và địa chính trị toàn cầu.

Phương Thảo (t/h)