VAMC: Doanh nghiệp đặc biệt xử lý hơn 454.000 tỷ đồng nợ xấu ngân hàng

VAMC đã mua hơn 454.000 tỷ đồng nợ xấu qua trái phiếu đặc biệt

Trong hệ thống tài chính Việt Nam, VAMC là một mô hình doanh nghiệp đặc thù, được thành lập nhằm hỗ trợ các tổ chức tín dụng xử lý những khoản nợ xấu tồn đọng, cải thiện chất lượng tài sản và củng cố năng lực tài chính.

Được thành lập năm 2013, VAMC hoạt động dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sở hữu 100% vốn điều lệ. Khác với các doanh nghiệp kinh doanh thông thường, VAMC hoạt động theo nguyên tắc lấy thu bù chi, không vì mục tiêu lợi nhuận.

Hiện doanh nghiệp có vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng. Theo kết quả hoạt động năm 2025, tính đến ngày 31/12/2025, VAMC đã mua lũy kế các khoản nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt với tổng dư nợ gốc nội bảng lên tới 454.410 tỷ đồng, tương ứng giá mua nợ 416.992 tỷ đồng.

Riêng trong năm 2025, doanh nghiệp đã mua 1.943 khoản nợ xấu của 1.455 khách hàng tại 7 tổ chức tín dụng thông qua hình thức thanh toán bằng trái phiếu đặc biệt. Tổng dư nợ gốc nội bảng của các khoản nợ này đạt 10.814 tỷ đồng.

Đáng chú ý, con số hơn 454.000 tỷ đồng phản ánh quy mô dư nợ gốc các khoản nợ xấu được mua lũy kế thông qua trái phiếu đặc biệt, không đồng nghĩa VAMC đã chi ra lượng tiền mặt tương ứng để mua nợ. Đây là cơ chế đặc thù nhằm hỗ trợ các tổ chức tín dụng xử lý nợ xấu và có thêm thời gian trích lập dự phòng rủi ro.

Bên cạnh phương thức mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt, VAMC còn thực hiện mua nợ theo giá trị thị trường. Tính từ năm 2017 đến hết năm 2025, tổng dư nợ gốc các khoản nợ được mua theo phương thức này đạt 15.498 tỷ đồng, với giá mua 15.691 tỷ đồng.

Hai phương thức mua nợ cho thấy phạm vi hoạt động của VAMC không chỉ dừng ở việc tiếp nhận và xử lý các khoản nợ xấu theo cơ chế đặc thù, mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào hoạt động mua bán nợ theo nguyên tắc thị trường.

Nghị định mới mở đường cho VAMC chuyển hướng hoạt động

Sau hơn 13 năm hoạt động, VAMC đang đứng trước giai đoạn phát triển mới với những thay đổi đáng chú ý về khuôn khổ pháp lý và định hướng kinh doanh.

Ngày 6/11/2026, Nghị định số 359/2026/NĐ-CP của Chính phủ về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của VAMC chính thức có hiệu lực. Nghị định tiếp tục xác định VAMC là doanh nghiệp đặc thù do Ngân hàng Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Đồng thời, văn bản mới thay thế các quy định trước đây tại Nghị định số 53/2013/NĐ-CP và những văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan.

Điểm đáng chú ý trong định hướng phát triển mới là VAMC sẽ từng bước chuyển trọng tâm từ hoạt động mua và xử lý từng khoản nợ riêng lẻ sang thúc đẩy sự hình thành, phát triển của thị trường mua bán nợ.

Tại họp báo thông tin kết quả hoạt động ngân hàng quý III/2026, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC, cho biết doanh nghiệp định hướng phát triển hệ thống kết nối giữa các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian.

Cùng với đó, VAMC sẽ thúc đẩy các hoạt động tư vấn, định giá, đấu giá và quản trị rủi ro, qua đó tạo thêm điều kiện để các khoản nợ xấu được giao dịch, xử lý theo cơ chế thị trường.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phát triển Sàn giao dịch nợ VAMC theo hướng hiện đại, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng.

Theo thông tin được lãnh đạo VAMC công bố tại họp báo tháng 10/2026, sàn giao dịch nợ dự kiến có thể đi vào vận hành theo mô hình nâng cấp vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028, với sự hỗ trợ về công nghệ từ Chính phủ Hàn Quốc.

Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể góp phần tháo gỡ một trong những hạn chế của thị trường mua bán nợ hiện nay, đó là thiếu sự kết nối đồng bộ giữa bên bán nợ, nhà đầu tư và các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.

Một thị trường có thông tin minh bạch hơn, hoạt động định giá chuyên nghiệp hơn và nhiều nhà đầu tư tham gia hơn sẽ tạo thêm điều kiện để các khoản nợ được giao dịch, xử lý hiệu quả, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các phương thức xử lý truyền thống.

Với định hướng mới, VAMC có cơ hội mở rộng vai trò từ một công cụ hỗ trợ các tổ chức tín dụng xử lý nợ xấu thành đầu mối kết nối, thúc đẩy sự phát triển của thị trường mua bán nợ Việt Nam.

Đây cũng là bước chuyển có ý nghĩa đối với hệ thống ngân hàng trong bối cảnh yêu cầu kiểm soát chất lượng tín dụng, xử lý nợ xấu và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngày càng được đặt ra. Hiệu quả của giai đoạn phát triển tiếp theo sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng hoàn thiện hạ tầng giao dịch, minh bạch thông tin và thu hút các nhà đầu tư tham gia thị trường.

Thảo Phương (t/h)