Thị trường dầu mỏ trước bước ngoặt chuyển dịch năng lượng xanh

Thay vì nỗi lo cạn kiệt tài nguyên, trọng tâm hiện nay là thời điểm nhu cầu dầu đạt đỉnh và liệu quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh có đủ nhanh để tránh một cú sốc nguồn cung. Nếu các cam kết khí hậu không được thực thi đầy đủ, thế giới có thể đối mặt với một giai đoạn suy giảm dầu mỏ đầy biến động.

Trong suốt nhiều thập kỷ, khái niệm “Đỉnh dầu mỏ (Peak oil)” từng được hiểu chủ yếu theo nghĩa địa chất - thời điểm thế giới khai thác đến những giọt dầu cuối cùng. Ngày nay, câu chuyện đã đảo chiều. Vấn đề không còn nằm ở việc còn bao nhiêu dầu dưới lòng đất, mà ở chỗ các nền kinh tế toàn cầu có còn muốn và còn có thể tiếp tục phụ thuộc vào dầu mỏ hay không, trong bối cảnh áp lực cắt giảm phát thải ngày càng gia tăng.

Theo phân tích của DW (Deutsche Welle), sự thiếu nhất quán giữa các cam kết khí hậu đầy tham vọng và các chính sách thực tế đang được triển khai đang tạo ra một nghịch lý nguy hiểm: đầu tư vào khai thác dầu mới suy giảm, trong khi nhu cầu dầu toàn cầu chưa giảm đủ nhanh. Hệ quả là nguy cơ thế giới bước vào một giai đoạn “đỉnh dầu” không trật tự, nơi nguồn cung suy giảm trước khi các nguồn năng lượng thay thế kịp lấp đầy khoảng trống.

NHU CẦU DẦU MỎ: KHI CÁC DỰ BÁO CHIA RẼ

Một trong những điểm nổi bật của cuộc tranh luận hiện nay là sự khác biệt sâu sắc giữa các dự báo chính thức về tương lai nhu cầu dầu mỏ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng nhu cầu dầu toàn cầu sẽ đạt trạng thái đi ngang vào khoảng năm 2030, ở mức xấp xỉ 102 triệu thùng/ngày.

Dự báo này dựa trên giả định rằng các chính phủ sẽ thực hiện nghiêm túc các cam kết khí hậu, đẩy mạnh xe điện, nâng cao hiệu quả năng lượng và mở rộng nhanh chóng các nguồn năng lượng tái tạo.

Ngược lại, OPEC - tổ chức đại diện cho các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ - lại đưa ra một viễn cảnh hoàn toàn khác. Trong các báo cáo dài hạn, OPEC dự báo nhu cầu dầu sẽ tiếp tục tăng trong nhiều thập kỷ tới và không đạt đỉnh trước năm 2050.

Theo kịch bản này, tiêu thụ dầu toàn cầu có thể đạt gần 123 triệu thùng/ngày vào giữa thế kỷ, được thúc đẩy bởi tăng trưởng dân số, đô thị hóa và nhu cầu năng lượng gia tăng tại các nền kinh tế đang phát triển.

Dù khác biệt về quỹ đạo nhu cầu, cả IEA và OPEC đều thừa nhận một thực tế chung: duy trì nguồn cung dầu ổn định trong dài hạn đang ngày càng trở nên khó khăn. Chính điểm giao thoa này mới là trung tâm của rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

NGUỒN CUNG KHÔNG TỰ DUY TRÌ

Một trong những cảnh báo đáng chú ý nhất đến từ thực trạng nguồn cung dầu hiện nay. Các mỏ dầu già cỗi trên toàn cầu đang suy giảm nhanh, và nếu không có đầu tư liên tục, sản lượng từ các mỏ đang khai thác có thể giảm khoảng 8% mỗi năm - con số được IEA nhiều lần nhấn mạnh trong các báo cáo gần đây.

Điều này đồng nghĩa với việc thế giới cần một lượng sản lượng mới rất lớn chỉ để giữ cho tổng nguồn cung không suy giảm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn dòng vốn đầu tư hiện nay chỉ đủ để bù đắp sự suy giảm từ các mỏ cũ, chứ không tạo ra tăng trưởng ròng về sản lượng.

Đáng chú ý, các phát hiện dầu mỏ mới đang ở mức thấp kỷ lục. Trong giai đoạn 2020-2025, lượng dầu mới được phát hiện chỉ bằng một phần rất nhỏ so với mức tiêu thụ toàn cầu. Ngành dầu mỏ ngày càng phụ thuộc vào dầu đá phiến và các mỏ nước sâu - những nguồn có vòng đời ngắn, tốc độ suy kiệt nhanh và chi phí khai thác cao.

Bức tranh này cho thấy ngành dầu mỏ đang rơi vào trạng thái “chạy tại chỗ”: phải đầu tư ngày càng nhiều chỉ để duy trì sản lượng hiện tại, trong khi dư địa mở rộng ngày càng hạn hẹp.

Một trọng tâm khác là vai trò của dầu đá phiến Mỹ - động lực chính giúp nguồn cung ngoài OPEC tăng mạnh trong hơn một thập kỷ qua. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, làn sóng bùng nổ này đang tiến gần tới giới hạn. Các khu vực khai thác hiệu quả nhất tại lưu vực Permian ở Texas và New Mexico đã được khai thác gần hết, trong khi tốc độ suy giảm sản lượng tại các giếng mới ngày càng cao. Điều này khiến sản lượng dầu của Mỹ có dấu hiệu chững lại, làm suy yếu một trụ cột quan trọng của nguồn cung toàn cầu.

Một số nhà nghiên cứu cho rằng đa phần các mỏ dầu lớn trên thế giới đã qua thời kỳ đỉnh cao sản lượng. Trong kịch bản này, thế giới có thể bắt đầu chứng kiến mức suy giảm sản lượng đáng kể ngay trước năm 2030, thay vì xa hơn như các dự báo chính thức.

PV/Tổng hợp