Xuất khẩu thủy sản Việt Nam dự báo khó khăn vì tác động từ thuế và MMPA

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu hàng thủy sản tháng 10/2025 ước đạt 1,14 tỷ USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu hàng thủy sản trong 10 tháng năm 2025 lên 9,31 tỷ USD, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm 2024.

Trong 10 tháng năm 2025, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản là ba thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm thị phần lần lượt 20%, 17,4% và 15,1%. So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 34,6%, sang Hoa Kỳ tăng 6,2%, và sang Nhật Bản tăng 11,2%. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, Brazil có mức tăng mạnh nhất với 43,1%, trong khi Nga giảm mạnh nhất với 3,4%.

Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản những tháng gần đây đã bộc lộ nhiều thách thức. Thuế đối ứng mới từ Hoa Kỳ cùng các quy định nghiêm ngặt hơn về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ động vật có vú biển theo Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) đang trở thành rào cản lớn cho hoạt động xuất khẩu trong quý 4/2025 và năm 2026.

Đồng thời, thẻ vàng IUU (khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định) của Liên minh Châu Âu (EU) vẫn chưa được gỡ bỏ, khiến nhóm hàng hải sản khai thác tiếp tục gặp khó trong việc tiếp cận thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, chi phí logistics tăng trở lại và sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ như Ấn Độ, Ecuador, Indonesia đang tạo sức ép lớn lên lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam.

Dù vậy, VASEP cho rằng trong khó khăn vẫn tồn tại các cơ hội chiến lược. EU đã có động thái nới lỏng một số rào cản kỹ thuật đối với thủy sản nuôi trồng của Việt Nam, mở ra dư địa tăng trưởng mạnh cho tôm và cá tra. Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mở rộng với sự gia nhập của Anh giúp đa dạng hóa kênh thương mại và tạo thêm cơ hội cho sản phẩm chế biến giá trị cao. Thị trường Trung Quốc tiếp tục duy trì nhu cầu lớn đối với sản phẩm tươi sống và cao cấp phục vụ khối nhà hàng – khách sạn (HORECA) trong các tháng cuối năm.

Ngược lại, EU và Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu ổn định, là điểm tựa chính giúp kim ngạch cả năm 2025 ước đạt 10,5 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024.

Tình hình xuất khẩu quý 1/2026 được dự báo tiếp tục giảm do tác động dây chuyền của thuế và MMPA. Từ quý 2/2026 trở đi, tốc độ phục hồi sẽ phụ thuộc vào khả năng Việt Nam tháo gỡ rào cản thuế quan, thẻ vàng IUU, cũng như đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường và tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.

Trước sự biến động mạnh của thị trường thuỷ sản toàn cầu, các chuyên gia nhận định, giai đoạn 2025–2026 sẽ là bước ngoặt của ngành thủy sản Việt Nam. Hiện nay, chiến lược cạnh tranh bằng giá rẻ không còn phù hợp trong bối cảnh: Thuế quan tại Hoa Kỳ tăng cao, trong khi nhiều quốc gia yêu cầu chứng minh nguồn gốc bền vững, thị trường ưu tiên sản phẩm chất lượng cao, truy xuất minh bạch.

VASEP khuyến nghị doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang chế biến sâu, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao, và khai thác cơ hội từ các hiệp định thương mại như CPTPP mở rộng với sự tham gia của Anh.

PV/Tổng hợp