Bài 2: Thuốc kê đơn vẫn được bán dễ dàng trên môi trường trực tuyến: Lỗ hổng nào trong khâu kiểm soát?

Bài 1: Thương hiệu Pharmacity và những hệ lụy bán thuốc kê đơn tràn lan

https://hangthat.thuonghieucongluan.com.vn/thuoc-ke-don-bi-ban-tran-lan-khi-su-de-dai-co-the-tra-gia-bang-tinh-mang-a289602.html

Mua thuốc kê đơn qua mạng chỉ bằng vài tin nhắn: Quy trình kiểm soát đang ở đâu?

Theo quy định hiện hành, thuốc kê đơn chỉ được bán khi người mua có đơn thuốc hợp lệ do bác sĩ hoặc người hành nghề khám chữa bệnh có thẩm quyền cấp. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế của phóng viên cho thấy quy trình này dường như chưa được thực hiện đầy đủ tại một số đơn vị kinh doanh dược có hoạt động bán hàng trực tuyến.

Tại hệ thống nhà thuốc Upharma, trong quá trình đặt mua thuốc Atussin thông qua tài khoản Zalo được công khai trên website doanh nghiệp, phóng viên được nhân viên báo giá, xác nhận đơn hàng và hướng dẫn cung cấp thông tin giao nhận mà không được yêu cầu xuất trình đơn thuốc. Đáng chú ý, sản phẩm được giao đến tay người mua có ghi rõ cảnh báo "Thuốc kê đơn" trên bao bì.

Atussin là thuốc chứa các hoạt chất có thể gây ra nhiều phản ứng không mong muốn nếu sử dụng không đúng chỉ định hoặc quá liều. Theo thông tin chuyên môn của sản phẩm, một số hoạt chất trong thuốc có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, hô hấp và tim mạch khi sử dụng không phù hợp.

Tương tự, tại Nhà thuốc Trung Tâm Thuốc Central Pharmacy, phóng viên đặt mua thuốc Flucinar - một loại thuốc chứa hoạt chất corticosteroid thường được sử dụng trong điều trị các bệnh lý viêm da. Quá trình trao đổi diễn ra nhanh chóng khi nhân viên báo giá, tiếp nhận thông tin giao hàng và thanh toán mà không yêu cầu người mua cung cấp đơn thuốc hay khai báo tình trạng bệnh lý.

Theo các tài liệu chuyên môn, việc sử dụng corticosteroid kéo dài hoặc không đúng chỉ định có thể dẫn tới nhiều nguy cơ như tăng huyết áp, tăng đường huyết, suy giảm miễn dịch hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển ở trẻ em.

Không chỉ dừng lại ở việc không kiểm tra đơn thuốc, trong nhiều trường hợp phóng viên cũng không ghi nhận việc tư vấn đầy đủ về liều dùng, chống chỉ định hoặc các tác dụng không mong muốn trước khi giao dịch được hoàn tất.

Những dấu hỏi từ hoạt động bán thuốc trực tuyến

Khảo sát tiếp tục được thực hiện tại Nhà thuốc Ngọc Anh - đơn vị giới thiệu đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP), địa chỉ tại số 149 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.

Được thành lập từ năm 2018, Nhà thuốc Ngọc Anh giới thiệu trên website là đơn vị đạt tiêu chuẩn "Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc" (GPP) do Bộ Y tế ban hành, đồng thời khẳng định luôn sẵn sàng hỗ trợ khách hàng 24/24 và là địa chỉ được nhiều y, bác sĩ tin tưởng lựa chọn.

Qua trao đổi, nhiều loại thuốc thuộc nhóm thuốc kê đơn như Atussin, Rinofil Syrup hay Colchicin đều được nhân viên báo giá và xác nhận còn hàng mà không yêu cầu người mua xuất trình đơn thuốc.

Đáng chú ý, Colchicin là thuốc có khoảng điều trị hẹp, thường được sử dụng trong điều trị bệnh gút và một số bệnh viêm. Các tài liệu chuyên môn cho thấy việc sử dụng quá liều có thể gây ngộ độc nặng, xuất huyết tiêu hóa, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.

Dù vậy, trong quá trình đặt mua Colchicin 1mg, phóng viên không được yêu cầu cung cấp đơn thuốc hoặc thông tin liên quan đến bệnh lý đang điều trị. Sau khi xác nhận đặt hàng, thuốc được giao đến tay người mua với nhãn "Thuốc bán theo đơn" trên bao bì.

Ghi nhận cũng cho thấy sản phẩm được giao không kèm hóa đơn điện tử. Theo phản hồi từ nhân viên bán hàng, khách chỉ được cung cấp hóa đơn viết tay khi có yêu cầu.

Tại chuỗi nhà thuốc Pharmacity, khảo sát thực hiện thông qua kênh tư vấn trực tuyến và một số cơ sở bán lẻ cũng cho thấy hiện tượng tương tự.

Khi đặt mua Amoxicillin 500mg - một loại kháng sinh thuộc nhóm thuốc kê đơn - nhân viên tiếp nhận đơn hàng và xác nhận giao thuốc mà không yêu cầu đơn thuốc từ bác sĩ. Trong quá trình trao đổi, phóng viên không ghi nhận việc khai thác tiền sử dị ứng thuốc, tình trạng bệnh lý hoặc tư vấn về nguy cơ kháng kháng sinh.

Tại cơ sở số 53 Trần Quốc Hoàn của Pharmacity ở Hà Nội, trước đó phóng viên cũng đã ghi nhận thuốc Flagyl được bán lẻ mà không yêu cầu xuất trình đơn thuốc. Sản phẩm bán lẻ cũng không thể hiện đầy đủ thông tin hướng dẫn sử dụng cho người mua.

Nguy cơ từ việc tự ý sử dụng thuốc kê đơn

Theo các chuyên gia y tế, thuốc kê đơn là nhóm thuốc cần được sử dụng dưới sự chỉ định và theo dõi của bác sĩ nhằm bảo đảm hiệu quả điều trị cũng như hạn chế các phản ứng bất lợi.

Việc người bệnh tự ý mua và sử dụng thuốc thông qua các nền tảng trực tuyến khi chưa được thăm khám có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như dùng sai thuốc, sai liều lượng, che lấp triệu chứng bệnh, làm chậm quá trình điều trị hoặc gia tăng nguy cơ biến chứng.

Đối với kháng sinh, việc sử dụng không đúng chỉ định còn được xem là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh - vấn đề đang được Tổ chức Y tế thế giới và nhiều cơ quan y tế quốc gia cảnh báo.

Bên cạnh đó, các thuốc như corticosteroid, thuốc điều trị bệnh gút hoặc thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương đều tiềm ẩn nguy cơ gây tác dụng phụ nghiêm trọng nếu sử dụng thiếu kiểm soát.

Cần tăng cường giám sát hoạt động bán thuốc trên môi trường số

Sự phát triển của thương mại điện tử là xu hướng tất yếu, song đối với lĩnh vực dược phẩm - mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe và tính mạng con người - yêu cầu kiểm soát chặt chẽ luôn được đặt lên hàng đầu.

Theo Luật Dược năm 2016, người bán thuốc có trách nhiệm thực hiện việc bán thuốc đúng quy định, hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý cho người dân. Đồng thời, thuốc thuộc diện kê đơn chỉ được phép bán khi có đơn thuốc hợp lệ.

Đáng chú ý, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 đã nâng mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc của người kê đơn lên từ 10 đến 20 triệu đồng đối với cá nhân; mức phạt đối với tổ chức từ 20 đến 40 triệu đồng.

Kết quả khảo sát cho thấy hoạt động kinh doanh dược trên môi trường trực tuyến vẫn còn tồn tại những khoảng trống nhất định trong việc xác minh đơn thuốc và tư vấn sử dụng thuốc cho người dân. Trong bối cảnh nhu cầu mua thuốc online ngày càng gia tăng, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra, hoàn thiện quy trình bán thuốc trực tuyến và nâng cao trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh dược được xem là giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng cũng như nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực dược phẩm.

Gia Huy - Anh Vũ