Siết tiêu chí xuất xứ, chống gian lận thương mại

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý về xuất xứ hàng hóa, Bộ Công Thương đang xây dựng Nghị định quy định tiêu chí xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam lưu thông trong nước. Quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý các hành vi gian lận xuất xứ.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện đã có hệ thống quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và thực thi các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường nội địa, vẫn chưa có tiêu chí thống nhất để xác định khi nào một sản phẩm được phép ghi nhận có xuất xứ Việt Nam.

Khoảng trống này dẫn đến nhiều cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tế. Không ít sản phẩm chỉ trải qua các công đoạn gia công, lắp ráp hoặc hoàn thiện đơn giản tại Việt Nam nhưng vẫn được gắn nhãn "Made in Vietnam", "Sản xuất tại Việt Nam" hoặc "Sản phẩm của Việt Nam". Thậm chí, có trường hợp hàng hóa được sản xuất hoàn toàn ở nước ngoài nhưng vẫn mang thông tin xuất xứ Việt Nam, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng và ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Bộ Công Thương cho rằng sự phát triển của các chuỗi cung ứng toàn cầu đang khiến việc xác định xuất xứ hàng hóa trở nên phức tạp hơn. Bên cạnh các cụm từ quen thuộc như "Sản xuất tại", nhiều doanh nghiệp còn sử dụng các cách ghi nhãn như "Lắp ráp tại", "Thiết kế bởi" hay "Chế tạo bởi", khiến người tiêu dùng khó nhận biết nguồn gốc thực sự của sản phẩm.

Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Nghị định quy định cụ thể các tiêu chí xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam. Theo đó, sản phẩm được sản xuất hoàn toàn trong nước sẽ được công nhận là hàng Việt Nam; trường hợp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu vẫn có thể được xác định là hàng Việt nếu đáp ứng các yêu cầu về tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước hoặc quy tắc chuyển đổi xuất xứ.

Một điểm đáng chú ý là các công đoạn gia công, lắp ráp hoặc chế biến đơn giản không làm thay đổi bản chất hàng hóa sẽ không được xem là căn cứ xác định xuất xứ Việt Nam. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng hoạt động sản xuất tối thiểu để gắn nhãn hàng Việt cho sản phẩm có nguồn gốc nước ngoài.

Dự thảo vẫn duy trì nguyên tắc doanh nghiệp tự kê khai xuất xứ hàng hóa, đồng thời yêu cầu lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ để chứng minh khi cơ quan chức năng kiểm tra. Theo Bộ Công Thương, quy định mới không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính nhưng sẽ tạo cơ sở pháp lý minh bạch hơn trong quản lý, xử lý vi phạm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao uy tín của hàng hóa mang nhãn "Made in Vietnam".

Hà Trần (t/h)