Bảo vệ thương hiệu Việt trước làn sóng hàng giả: Cuộc chuyển mình từ thể chế đến công nghệ

Trước thực tế đó, giai đoạn 2025–2026 đánh dấu bước ngoặt lớn trong tư duy quản lý nhà nước khi chuyển dịch mạnh mẽ từ ứng phó thụ động sang chủ động răn đe bằng thể chế, siết chặt kỷ cương thực thi và dựng lập lá chắn công nghệ số để bảo vệ nền sản xuất quốc gia.

Bước đột phá thể chế và đòn bẩy liên ngành

Nhận diện rõ những lỗ hổng trong quản lý kinh tế số, Chính phủ cùng các bộ, ngành đã ban hành hàng loạt công cụ pháp lý sắc bén nhằm gia tăng tính răn đe. Điểm nhấn đầu tiên là Nghị định số 24/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, áp dụng khung phạt tiền tăng gấp bốn lần đối với các tổ chức vận hành nền tảng số lớn vi phạm quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời buộc tiêu hủy ngay các tang vật gây hại cho sức khỏe. Ngay sau đó, Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BCT của Bộ Công Thương được công bố nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong thực thi pháp luật thương mại.

Tầm nhìn chiến lược tiếp tục được định hình qua Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5/12/2025 về đấu tranh ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030, lấy quản trị rủi ro và chuyển đổi số làm kim chỉ nam. Quyết định số 48/QĐ-TTg ngày 9/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ kiện toàn Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đã củng cố sợi dây liên kết giữa lực lượng công an, hải quan, quản lý thị trường và thanh tra chuyên ngành.

Đặc biệt, Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã kích hoạt đợt tổng ra quân quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Hàng loạt chỉ đạo chuyên sâu được ban hành đồng loạt như Công văn số 314/BQTG-QL&HTQT siết chặt bản quyền số, Công văn số 16727/CHQ-GSQL tăng cường tạm dừng thông quan hàng hóa có dấu hiệu vi phạm tại cửa khẩu, và Công văn số 2888/BKHCN-SHTT hỗ trợ tra cứu nhanh tình trạng bảo hộ nhãn hiệu. Cùng với đó, Nghị định số 186/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/7/2026 nâng mức xử phạt tối đa của Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ và Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành lên tới 250 triệu đồng, tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để xử lý vi phạm tận gốc.

Chuyển hướng xử lý hình sự và những đại án chấn động

Hiệu quả thực thi trên thực địa giai đoạn 2025–2026 phản ánh sự quyết liệt chưa từng có của các lực lượng chức năng. Nếu như trong cả năm 2025, toàn quốc phát hiện hơn 123.000 vụ việc vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 15.000 tỷ đồng và khởi tố hơn 3.000 vụ án với hơn 5.000 đối tượng, thì chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, các con số đã tăng vọt.

Toàn quốc xử lý 67.937 vụ vi phạm, tăng tới 36,66% so với cùng kỳ năm trước; trong đó gian lận thương mại và thuế chiếm 56.994 vụ, buôn bán hàng lậu 5.220 vụ, và số vụ hàng giả cùng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ghi nhận 5.723 vụ, vượt qua con số gần 5.000 vụ của cả năm 2025. Số tiền thu nộp ngân sách 6 tháng đầu năm 2026 đạt 9.647,75 tỷ đồng, tăng 49,36%, đi kèm với 1.676 vụ án và 2.789 đối tượng bị khởi tố hình sự.

Điểm chuyển biến mang tính quyết định là việc cơ quan tiến hành tố tụng chuyển trọng tâm từ xử phạt hành chính sang truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các đường dây có tổ chức. Đợt tổng ra quân cao điểm thực hiện Công điện 38 từ ngày 7/5 đến ngày 24/6/2026 đã xử lý 3.312 vụ việc có dấu hiệu vi phạm, xử phạt hành chính 2.756 vụ với số tiền phạt hơn 31,4 tỷ đồng, tịch thu tang vật trị giá khoảng 120 tỷ đồng. Trong đó, hành vi xâm phạm nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý chiếm áp đảo với 2.712 vụ, xâm phạm bản quyền 31 vụ. Đặc biệt, 85 vụ án hình sự đã bị khởi tố, bao gồm 74 vụ theo Điều 226 và 11 vụ theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, tiêu biểu như vụ làm giả 87 đồng hồ hiệu trị giá hơn 310 triệu đồng tại Quảng Ninh hay vụ kinh doanh điều hòa ô tô nhái nhãn hiệu Haier tại Phú Thọ.

Trên không gian mạng và các cửa ngõ biên giới, vòng vây pháp lý cũng được siết chặt. Lực lượng chức năng đã ngăn chặn 2.102 website vi phạm, bao gồm hơn 1.300 web thể thao lậu, hàng trăm trang phim, truyện và 21 trang bán hàng giả. Cơ quan Hải quan từ giữa tháng 12/2025 đến giữa tháng 8/2026 đã bắt giữ 15.273 vụ vi phạm với trị giá hàng hóa ước tính 15.371 tỷ đồng. Điển hình tại Lạng Sơn, Chi cục Hải quan khu vực VI trong 8 tháng năm 2026 đã xử lý 1.270 vụ việc, thu phạt 1,53 tỷ đồng và chuyển giao khởi tố 5 vụ việc với 2 bị can lợi dụng luồng xanh, luồng vàng để buôn lậu linh kiện nhái nhãn mác trốn kiểm định.

Lá chắn công nghệ số và chiến lược bảo vệ thương hiệu bền vững

Phương thức vi phạm hiện nay đã tách rời hoàn toàn giữa nơi livestream bán hàng, kho chứa bí mật vùng ven và mạng lưới chuyển phát nhanh giao hàng thu tiền hộ. 

Trước thủ đoạn tinh vi đó, các giải pháp công nghệ cao đang trở thành công cụ tự vệ then chốt. Trung tâm Mã số, mã vạch Quốc gia phối hợp cùng Cục Công nghiệp An ninh triển khai thế hệ tem chống giả điện tử đạt chuẩn quốc gia. Sự kết hợp giữa vật liệu tự hủy khi bóc tách và mã QR mã hóa động theo tiêu chuẩn quốc tế GS1 cấp cho mỗi sản phẩm một mã định danh duy nhất. Người tiêu dùng chỉ cần quét camera điện thoại là có thể kiểm chứng nguồn gốc tức thì, bảo vệ vững chắc cho các mặt hàng nông sản OCOP, dược liệu và hàng tiêu dùng Việt. Cùng với đó, Bộ Công Thương đang kết nối dữ liệu thương mại điện tử quốc gia với cơ sở dữ liệu doanh nghiệp sản xuất, yêu cầu các sàn thương mại điện tử ứng dụng thuật toán quét tự động để gỡ bỏ gian hàng vi phạm trước khi mở bán.

Tuy nhiên, cuộc chiến này vẫn đối mặt với những rào cản nội tại khi khung khổ hình sự còn khoảng trống về các hành vi vi phạm trên không gian mạng, quy trình giám định thiệt hại còn phức tạp, và hạ tầng kết nối thời gian thực giữa Cục Sở hữu trí tuệ, Quản lý thị trường, Hải quan và Công an vẫn chưa thực sự đồng bộ. 

Cần buộc các đơn vị chuyển phát nhanh, kho bãi phải thực hiện định danh khách hàng điện tử eKYC và liên đới chịu trách nhiệm nếu dung túng hàng giả. Về phía doanh nghiệp, việc chủ động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp từ sớm và ứng dụng tem điện tử truy xuất nguồn gốc chính là con đường tất yếu để giữ vững thị trường nội địa, tạo điểm tựa vững vàng vươn ra biển lớn.

Tâm An