Chế biến sâu và chuyển đổi số: Động lực tăng trưởng mới trong thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc

Ngày 24/6, tại TPHCM, Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất được tổ chức, mở ra cơ hội tăng cường hợp tác trong sản xuất, chế biến, logistics và xuất khẩu nông sản giữa hai nước.

Tham dự diễn đàn có Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ; đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương; Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cùng đại diện các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại của hai nước.

Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị nông sản Việt Nam - Trung Quốc

Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ đánh giá cao sáng kiến tổ chức diễn đàn lần đầu tiên và cho rằng sự tham dự đông đủ của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại cho thấy tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác nông sản giữa hai nước.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ, để khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác, hai bên cần xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững; đẩy nhanh quy trình mở cửa thị trường; tăng tốc đánh giá rủi ro và hoàn thiện các thủ tục kỹ thuật đối với những mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu. Đồng thời, tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc.

Hai bên cũng cần tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số nhằm tạo bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả thương mại nông sản.

Đánh giá triển vọng hợp tác trong thời gian tới, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam Hà Vĩ cho rằng hai nước có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, hạ tầng kết nối ngày càng hoàn thiện và quá trình chuyển đổi số trong thương mại nông sản. Ông đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp chế biến và logistics, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của toàn chuỗi ngành hàng.

Chế biến sâu nâng giá trị nông sản xuất khẩu

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ngành rau quả Việt Nam đang phát triển mạnh cả về quy mô sản xuất và xuất khẩu, trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng nhanh của lĩnh vực trồng trọt.

Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam. Hai nước đã ký nhiều nghị định thư đối với các sản phẩm như sầu riêng, măng cụt, mít, chuối, dừa, chanh leo, khoai lang và sầu riêng đông lạnh. Đồng thời, hai bên đang tiếp tục đàm phán, hoàn thiện điều kiện xuất khẩu đối với nhãn, vải, chôm chôm, xoài, thanh long và nhóm cây có múi.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, bên cạnh xuất khẩu sản phẩm tươi, Việt Nam cần đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hệ thống logistics nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Đồng quan điểm, ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), cho rằng dư địa tăng trưởng lớn trong những năm tới nằm ở các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.

Theo ông Khuê, sự phát triển của tầng lớp trung lưu và hệ thống bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc đang làm gia tăng nhu cầu đối với nước quả cô đặc, nước ép, rau quả đông lạnh, đồ hộp và nguyên liệu phục vụ ngành thực phẩm. Đây là những phân khúc có giá trị gia tăng cao và khả năng tiêu thụ ổn định.

Ông Khuê cho rằng chế biến sâu góp phần giải quyết các điểm nghẽn của ngành rau quả như áp lực tiêu thụ khi vào vụ thu hoạch, tình trạng được mùa mất giá, tổn thất sau thu hoạch và chi phí logistics.

Ứng dụng công nghệ số nâng cao hiệu quả thương mại nông sản

Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group, cho rằng một trong những khó khăn hiện nay là quá trình thẩm định và cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc chưa theo kịp nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Để tháo gỡ vướng mắc, ông đề xuất Tổng cục Hải quan Trung Quốc tăng cường kiểm tra trực tuyến đối với các hồ sơ đã nộp hoặc nghiên cứu cơ chế phối hợp với các tổ chức giám định uy tín tại Việt Nam nhằm hỗ trợ đánh giá sơ bộ, qua đó đẩy nhanh quá trình phê duyệt.

Bên cạnh đó, ông Tùng kiến nghị xây dựng cơ chế "luồng xanh" đối với các doanh nghiệp, vùng trồng và cơ sở đóng gói có lịch sử tuân thủ tốt; đồng thời sớm xây dựng hệ thống dữ liệu số dùng chung để cập nhật tình trạng mã số vùng trồng theo thời gian thực, góp phần tăng tính minh bạch và hạn chế tình trạng gian lận.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Lương Đức Vinh, đại diện Tập đoàn Kiểm định và Chứng nhận Trung Quốc (CCIC) khu vực Tây Nam, cho rằng việc hài hòa tiêu chuẩn kiểm nghiệm, tăng cường truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ số sẽ là chìa khóa nâng cao hiệu quả thương mại nông sản giữa hai nước.

Theo ông Vinh, nhiều vướng mắc hiện nay xuất phát từ sự khác biệt về tiêu chuẩn kiểm nghiệm, phương pháp đánh giá chất lượng và yêu cầu quản lý. Vì vậy, CCIC đang phối hợp với các cơ quan chức năng và phòng thí nghiệm tại các nước ASEAN nhằm tăng tính tương thích giữa hệ thống kiểm nghiệm khu vực với tiêu chuẩn của Hải quan Trung Quốc.

Một trong những giải pháp đang được triển khai là mô hình truy xuất nguồn gốc kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sầu riêng Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc. Hệ thống cho phép số hóa toàn bộ quá trình từ vùng trồng, đóng gói, vận chuyển đến thông quan, đồng thời kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý.

Kết quả thử nghiệm ban đầu cho thấy thời gian thông quan được rút ngắn đáng kể. Nếu trước đây một lô hàng có thể mất vài ngày để hoàn tất thủ tục, hiện nhiều lô hàng được xử lý trong vòng 24 giờ, thậm chí chỉ khoảng 3 giờ. Theo đại diện CCIC, mục tiêu tiếp theo là mở rộng mô hình này sang các mặt hàng nông sản và thủy sản khác, đồng thời thúc đẩy kết nối với hệ thống hải quan thông minh của Trung Quốc.

Theo Chinhphu.vn