Chủ tịch VACC: Nhà thầu xây dựng từ thiếu việc sang quá tải, nhân lực chỉ đáp ứng 60% nhu cầu

Chủ tịch VACC: Nhà thầu xây dựng từ thiếu việc sang quá tải, nhân lực chỉ đáp ứng 60% nhu cầu

Thị trường xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn sôi động nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng đặt ra nhiều bài toán lớn về nhân lực, cơ chế đơn giá và năng lực của các doanh nghiệp xây dựng.

Phát biểu tại lễ phát động chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026", ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC), cho biết thị trường đã thay đổi rất mạnh so với chỉ vài năm trước.

"Nếu như cách đây khoảng hai năm, các nhà thầu còn phải đi tìm việc thì hiện nay nhiều doanh nghiệp làm không hết việc. Hàng loạt dự án hạ tầng lớn được triển khai với quy mô rất lớn khiến nhu cầu thi công tăng mạnh", ông Hiệp chia sẻ.

Theo kế hoạch của VACC, chương trình Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam sẽ được tổ chức định kỳ hai năm một lần nhằm xây dựng hệ thống đánh giá khách quan về năng lực doanh nghiệp trong ngành.

Các doanh nghiệp được xếp hạng sẽ liên tục được cập nhật theo năng lực thực tế, qua đó tạo động lực nâng cao chất lượng hoạt động, tăng tính minh bạch và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh trên thị trường xây dựng.

Theo Chủ tịch VACC, khó khăn lớn nhất của chương trình là xây dựng được bộ tiêu chí phản ánh đúng năng lực của doanh nghiệp.

Sau nhiều cuộc họp với các chuyên gia, Hội đồng đánh giá thống nhất rằng năng lực của nhà thầu không thể chỉ được đo bằng quy mô doanh thu.

Thay vào đó, hệ thống tiêu chí sẽ đánh giá toàn diện dựa trên nhiều yếu tố như kinh nghiệm thi công, khả năng thực hiện các công trình tương tự, chất lượng quản trị, uy tín trên thị trường, văn hóa doanh nghiệp cũng như mức độ tuân thủ pháp luật.

Việc xây dựng bộ tiêu chí này được kỳ vọng sẽ giúp các chủ đầu tư có thêm cơ sở lựa chọn nhà thầu phù hợp, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao năng lực thực chất thay vì chỉ chạy theo quy mô doanh thu.

Đơn giá lạc hậu khiến nhiều nhà thầu e ngại đấu thầu

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, bối cảnh cạnh tranh của ngành xây dựng hiện nay đã thay đổi đáng kể so với khoảng một thập kỷ trước.

Nếu trước đây các doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng cách giảm giá để giành hợp đồng thì hiện nay nhiều dự án đầu tư công lại gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu do hệ thống định mức và đơn giá chưa phản ánh đúng chi phí thực tế.

Ông Hiệp dẫn chứng, đơn giá nhân công trong hệ thống định mức hiện hành chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi thực tế doanh nghiệp đang phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật.

Không chỉ nhân công, giá vật liệu xây dựng tại nhiều địa phương cũng thấp hơn giá thị trường từ 15-20%, khiến chi phí thi công thực tế cao hơn đáng kể so với dự toán.

"Sự chênh lệch này khiến nhiều nhà thầu phải cân nhắc rất kỹ khi tham gia đấu thầu vì nếu trúng thầu có thể đối mặt với nguy cơ thua lỗ", Chủ tịch VACC nhận định.

Theo ông, Hiệp hội đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ sớm rà soát, điều chỉnh hệ thống định mức và đơn giá theo sát diễn biến thị trường nhằm tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn.

Việc cập nhật đơn giá không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính mà còn tạo điều kiện để các nhà thầu cạnh tranh bằng năng lực, công nghệ và chất lượng thi công thay vì buộc phải giảm giá để có được dự án.

Thiếu hụt lao động trở thành điểm nghẽn lớn nhất

Bên cạnh câu chuyện về đơn giá, Chủ tịch VACC cho rằng tình trạng thiếu hụt lao động đang trở thành thách thức nghiêm trọng hơn cả đối với ngành xây dựng.

Hiện nay, hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và các khu đô thị lớn đang được triển khai đồng thời trên cả nước, kéo theo nhu cầu rất lớn về nhân lực, đặc biệt là lao động kỹ thuật lành nghề.

Theo tính toán của VACC, mỗi công nhân xây dựng hạ tầng hiện chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu đồng giá trị sản lượng mỗi năm. Trong khi đó, quy mô đầu tư công hiện lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng, khiến nguồn nhân lực hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp cho biết trước đây ngành xây dựng còn có thể tận dụng lực lượng lao động nông nhàn, nhưng hiện nguồn lao động này gần như không còn.

Để đảm bảo tiến độ thi công, nhiều doanh nghiệp buộc phải tuyển dụng lao động từ các vùng sâu, vùng xa, thậm chí tuyển cả lao động là đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo VACC, nếu không có chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn, tình trạng thiếu lao động sẽ tiếp tục trở thành điểm nghẽn đối với mục tiêu đẩy mạnh đầu tư hạ tầng quốc gia trong những năm tới.

Hiệp hội đã kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng sớm xây dựng chương trình đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho ngành xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu của giai đoạn tăng tốc đầu tư công, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ lao động kỹ thuật phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia.

Phương Thảo (t/h)